سنجش و ارزیابی ابعاد سرزندگی در انواع فضاهای عمومی کلانشهرتبریز

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا وبرنامه ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

2 استادیارگروه جغرافیا وبرنامه ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.) (نویسنده مسول)

3 استادیار، گروه معماری و شهرسازی، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران

4 استادیار،گروه جغرافیا وبرنامه ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

چکیده

با توسعه شهرنشینی و تراکم شهری، نیاز به برنامه‌ریزی و طراحی فضاهای عمومی برای تشویق ساکنین برای استفاده مناسب از این‌نوع فضاها بیش از پیش ضرورت دارد. هدف تحقیق سنجش و ارزیابی ابعاد سرزندگی در انواع فضاهای عمومی کلانشهرتبریز می‌باشد. این تحقیق به لحاظ ماهیت از نوع کاربردی بوده و از لحاظ روش، پیمایشی می‌باشد. ابزار‌ سنجش، پرسشنامه بوده است. جامعۀ‌آماری پژوهش بازدیدکنندگان از فضاهای عمومی شهر تبریز می باشد؛ که حجم نمونه‌ی پژوهش شامل 245 نفر است که به روش نمونه‌گیری در دسترس از بین بازدیدکنندگان از سه طبقه فضای عمومی شهر تبریزانتخاب گردیدند. ضریب آلفای‌کرونباخ به‌دست آمده (868/0) در سطح قابل قبولی بوده است. برای تجزیه‌ و تحلیل اطلاعات از تحلیل‌ واریانس‌چند‌متغیری (MANOVA) و آزمون فریدمن استفاده شده است. نتایج پژوهش حاضر نشان‌ می‌دهد به غیر از «سرزندگی فرهنگی» میزان «سرزندگی اجتماعی»، «سرزندگی اقتصادی» و «سرزندگی کالبدی» در هر سه طبقه فضاهای عمومی تفاوت معناداری دارد. به طوریکه در بین فضاهای عمومی مورد بررسی، از نظر سرزندگی اجتماعی «فضاهای عمومی فعال از گذشته تاکنون» دارای بیشترین میزان و «فضاهای عمومی فعال درگذشته» دارای کمترین میزان است. ازنظر سرزندگی اقتصادی «فضاهای عمومی فعال از گذشته تاکنون» دارای بیشترین میزان و «فضاهای عمومی فعال درگذشته» دارای کمترین میزان و از نظر سرزندگی کالبدی فضاهای عمومی فعال از گذشته تاکنون» دارای بیشترین میزان و «فضاهای عمومی فعال درگذشته» دارای کمترین میزان است. همچنین با اطمینان 99 درصد می توان بیان کرد چهارمؤلفه‌ سرزندگی در سطح برابری نیستند؛ به طوریکه «سرزندگی کالبدی» دارای بیشترین رضایت می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Measurement and evaluation of vitality dimensions in various public spaces of Tabriz metropolis

نویسندگان [English]

  • Ali Arefhoseini 1
  • ali panahi 2
  • Ali Azar 3
  • Reza Valizade 4
1 Ph.D. student of geography and urban planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
2 Assistant Professor of Geography and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran. (Responsible author)
3 Assistant Professor of Architecture and Urban Planning, Maragheh Branch, Islamic Azad University, Maragheh, Iran
4 Assistant Professor of Geography and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

With the development of urbanization and urban density, the need to plan and design public spaces to encourage residents to properly use this type of space is more than ever. The purpose of this study is to measure and evaluate the dimensions of vitality in various public spaces of Tabriz metropolis. This research is applied in nature and descriptive-analytical in terms of method. Assessment tools were field studies and questionnaires. The statistical population of the study is the users of public spaces in Tabriz; The sample size of the study includes 245 people Which were selected by available sampling method from the visitors of public spaces of Tabriz. Cronbach's alpha coefficient obtained from the reliability of the measuring instrument (./868) was at an acceptable level. Multivariate analysis of variance (MANOVA) and Friedman test were used to analyze the data. The results of the present study show that except for "cultural vitality", the rate of "social vitality", "economic vitality" and "physical vitality" are significantly different in all three categories of public spaces. Among the public spaces studied, in terms of social vitality, "active public spaces from the past to the present" has the highest rate and "active public spaces in the past" has the lowest rate. In terms of economic vitality, "active public spaces from the past" has the highest rate and "active public spaces in the past" has the lowest rate, and in terms of physical vitality, "active public spaces from the past" has the highest rate and "active public spaces in the past" Has the lowest rate. It can also be said with 99% confidence that the components of vitality including "social vitality", "economic vitality", "cultural vitality" and "physical vitality" are not at the level of equality; So that "physical vitality" has the highest satisfaction and "economic vitality" has the lowest satisfaction in the public spaces of Tabriz. The components of "cultural vitality" and "social vitality" are in the second and third ranks, respectively. Therefore, by strengthening the components related to "economic vitality" and "social vitality", the vitality of public spaces in Tabriz can be significantly increased in order to realize citizenship rights and increase social interactions

کلیدواژه‌ها [English]

  • environment quality
  • public spaces
  • vitality
  • multivariate analysis of variance (MANOVA)
  • Tabriz Metropolis
  • ابو الفداء، اسماعیل بن علی(1392)، تقویم البلدان، ترجمه عبدالعلی بیرجندی،  انتشارات مجلس شورای اسلامی،تهران.
  • https://www.adinehbook.com/gp/product/6002201706
    • اولئاریوس، آدام(1363)، سفرنامه آدام الئاریوس: بخش ایران، ترجمه احمد بهپور، سازمان انتشاراتی و فرهنگی ابتکار، تهران.

https://wikinoor.ir/

  • آذر، علی (1394)، بررسی  و تحلیل  سرزندگی و پایداری در مجتمع­های مسکونی کلان شهر تبریز با تأکید بر محله­های اختصاصی ، رساله دکترا  گروه برنامه ریزی شهری دانشگاه تبریز.

http://www.jgeoqeshm.ir/article_54762.html

  • آدلاید، آ. ام. نیکل وپکسمن، پنی، ام (1999)، راهنمای عملی تهیه و نمایش جدولهای آماری در پژوهش رفتاری (ترجمه: حیدر علی هومن و علی عسگری(1388))، تهران: سمت.

https://shop.3gaam.com/

  • احمدی، علی(1395)، بررسی وضعیت سرزندگی بافت های هدف برنامه های بازآفرینی شهری و ارائۀ راهکارهای ارتقاء آن( نمونۀ موردی: محلۀ شیوا، تهران)، هفت شهر، شماره47-48، صفحات 85-96.

http://www.haftshahrjournal.ir/article_14676.html

  • بنتلی، یان (1382)، محیط های پاسخده، ترجمه: مصطفی بهزادفر، تهران: مرکز انتشارات دانشگاه علم و صنعت.

http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/686513

  • پاکزاد، جهانشاه (1385)، مبانی نظری و فرآیند طراحی شهری، وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت شهرسازی و معماری، دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری.

https://www.mrud.ir/books/

https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=202752

  • پورمحمدی، محمدرضا. روستایی، شهریور واسدی، احمد(1398)، بررسی سرزندگی و رابطه آن با انتخاب نواحی مسکونی(مطالعه موردی: بافت فرسوده مرکزی شهر زنجان)، نشریه جغرافیا وبرنامه ریزی، سال23، شماره67، بهار، صفحات 45-65.

https://geoplanning.tabrizu.ac.ir/article_8740.html

  • پورمحمدی، محمدرضا وکوشانه، روشن (1392)، ارزیابی و تحلیل فضاهای عمومی شهری با استفاده از مدل تاپسیس(مطالعه موردی: شهرتبریز)، مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای سال پنجم، شماره هفدهم.

http://ensani.ir/fa/article/319158/

  • پناهی، علی. احمدزاده، حسن و عارف حسینی، سید علی(1399)، سنجش و ارزیابی بعد­ذهنی زیست­پذیری در بافت­های­شهری کلانشهر­تبریز با استفاده از تحلیل­واریانس­چند­متغیری (MANOVA)، نشریه جغرافیا وبرنامه ریزی، بهار.

https://geoplanning.tabrizu.ac.ir/

  • جیکوبز، جین(1991) مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکا، ترجمه: حمیدرضا پارسی، آرزو افلاطونی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

https://www.gisoom.com/book/1994104

  • حبیبی، کیومرث. نسترن، مهین و محمدی، مهرداد (1395)، سنجش و ارزیابی سرزندگی فضاهای عمومی شهری و نقش آن در ارتقاء کیفیت زندگی جوانان (مورد شناسی: خیابان نظرشرقی شهر اصفهان)، جغرافیا و آمایش شهری-منطقه ای، شماره 19، تابستان، صفحات161-180.

http://ensani.ir/fa/article/359014

  • خستو، مریم و سعیدی رضوانی، نوید (1389) ، عوامل مؤثر بر سرزندگی فضاهای شهری(خلق یک فضای شهری سرزنده با تکیه بر مفهوم مرکز خرید پیاده)، نشریه هویت شهر، شماره6، صفحات 63-74.

https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=112381

  • رحیمی، لیلا و جعفری، فیروزه (1396)، بررسی تطبیقی سرزندگی در فضاهای تجاری تاریخی و مدرن شهر تبریز( مطالعۀ موردی: بازار تاریخی و برج بلور تبریز )، فصلنامه علمی-پژوهشی برنامه ریزی فضایی(جغرافیا)، سال هفتم، شماره چهارم، زمستان، صفحه 41-56.

http://ensani.ir/fa/article/396793/

  • رفیعیان، مجتبی. تقوایی، علی اکبر.خادمی، مسعود.لی پور، روجا (1391)، بررسی تطبیقی رویکردهای سنجش کیفیت در طراحی فضاهای عمومی شهری، نشریه علمی-پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، شماره4، صفحه43-35.

http://www.isau.ir/article_61953.html

  • رفیعیان، مجتبی و حسین پور، سیدعلی (1391)، شهر، فضا، مدیریت شهری، مشهد: انتشارات طحان.

https://www.gisoom.com/book/1831795/

  • رومیانی، احمد.صادقلو، طاهره و سنایی مقدم، سروش(1398)، تحلیل نگرش و انتظارات روستائیان از فضاهای عمومی در راستای ارتقای کیفیت سرزندگی( مطالعه موردی: دهستان دهدشت غربی- شهرستان کهگیلویه)، نشریه جغرافیا و برنامه ریزی، سال23، شماره68، صفحات133-154.

https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=530093

http://ensani.ir/fa/article/344137/

  • سرداری نیا، صمد(1381)، تبریز شهر اولین ها، کانون فرهنگ وهنر آذربایجان.

https://www.adinehbook.com/gp/product/9640607568

  • سیف الدینی، فرانک، (1381)، مبانی برنامه ریزی شهری، چاپ اول، انتشارات آییژ، تهران،  صفحه 156.

https://www.gisoom.com/book/1626138

  • شاهی آقبلاغی، عارف. زنگنه، یعقوب. خدابنده لو، حسن و درودینیا، عباس، (1395)، سنجش شاخص های کیفیت محیط شهری(مطالعه ی موردی: مسکن مهر شهر سبزوار)، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، دوره هفتم، شماره ی بیستم و ششم، زمستان، صفحات54-72.

http://journals.hsu.ac.ir/jarhs/browse.php?a_code=A-10-1303-2&slc_lang=fa&sid=1

  • طبیبیان، منوچهر و موسوی، میرجلال(1395)، بررسی نقش زیباسازی و ارتقاء کیفیت محیط بر سرزندگی شهری(نمونه موردی: باغ شهر تاریخی مراغه)، معماری وشهرسازی آرمان شهر، شماره17، پاییز و زمستان، صفحات 249-262.

http://www.armanshahrjournal.com/article_44630.html

  • علیجانی، بهلول (1395)، تحلیل فضایی، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال دوم، شماره 3، صفحات1-14.

https://jsaeh.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3-23&slc_lang=fa&sid=1

  • عینالی، جمشید. محمدی یگانه، بهروز و محمدی، زهرا (1398)، ازریابی شیوه های بازسازی سکونتگاه های روستایی بعد از سانحه زلزله با تاکید بر سرزندگی روستای (مطالعه موردی: دهستان دستجرده شهرستان طارم)، مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی، دوره14 (شماره2)، صفحات 359-376.

https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=509620

  • کارمونا، متیو، هیت. تیم.اک، تنروتیسدل، استیون(1388)، مکان های عمومی، فضاهای شهری: ابعاد گوناگون طراحی شهری، ترجمه قرائی، شکوهی، اهری و صالحی، تهران، انتشارات دانشگاه هنر.

https://www.gisoom.com/book/11192386

  • گوتن، آندره (1358)، شهرسازی در خدمت انسان، ترجمه هوشنگ ناقی، انتشارات دانشگاه ملی.

http://www.hepl.ir/UI/31240708-c1c2-44cc-9c86-f8801fb31476/Catalogue.aspx

  • گلکار، کورش (1380)، مولفه های سازنده کیفیت در طراحی شهری، نشریه صفه شماره 32 .

https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=33257

  • لینچ، کوین (1981)، تئوری شکل خوب شهر، ترجمه سید حسین بحرینی، انتشارات دانشگاه تهران.

https://www.gisoom.com/book/1121383

  • لنگ، جان (1386)، آفرینش نظریة معماری، نقش علوم رفتاری در محیط، ترجمه علیرضا عینی فر، انتشارات دانشگاه تهران.

https://www.gisoom.com/book/11200022

  • مرکز آمار ایران ( 1395)، خلاصه آمار جمعیتی ایران در سال 1395، تهران :مرکز آمار ایران.

https://www.amar.org.ir/

  • میکائیلی هاچه سو،گلناز و آذر، علی(1396)، بررسی و ارزیابی تطبیقی سرزندگی شهری در محله های اختصاصی و محلات سنتی با رویکرد توسعه پایدار در جغرافیا ( مطالعه موردی: کلان شهر تبریز)، فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای)، سال هفتم، شماره3، تابستان، صفحات 269-284.

http://www.jgeoqeshm.ir/article_54762.html

  • · Aulia, DwiraNirfalini, (2016), A Framework for Exploring Livable Community in Residential Environment. Case Study: Public Housing in Medan, Indonesia, Social and Behavioral Sciences, 336 – 343.

https://cyberleninka.org/article/n/1455112

  • · Aluri, Jahnavi, (2017), Livability Index, from Columbia University GSAPP, Prepared for Manhattan Community Board.

https://www1.nyc.gov/assets/manhattancb1

  • · Badland, Hannah. Whitzman, Lowe, Aye, Butterworth, Hes, (2014),Urban Liveability: Emerging Lesson From Australian for exploring the potential for indicators to measure the social determinants of health, Social Science and Medicine, No 111, pp 64-73.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

  • · Brown, A., & Kristiansen, A. (2009), Urban Policies and the Right to the  City;Rights, responsibilities and citizenship. UN-HABITAT and UNESCO.

http://hic-gs.org/content/urban%20policies-R2C.pdf

  • · Calthrope,P(1993).The next American Metropolis,Princeton Architectural Press,New York.

https://www.amazon.com/Next-American-Metropolis-Ecology-Community/dp/1878271687

  • · Carmona, Matthew and Heath,Tim (2003).Public places, Urban spaces.Architectural press.

https://www.amazon.com/Public-Places-Urban-Spaces-Second/dp/1856178277

  • · Carr, S., M. Francis, L.G., Rivlin; A. M., Stone; (1992). Public Space, Cambridge, Cambridge University Press.

https://www.worldcat.org/title/public-space/oclc/781454661

  • · Calthrope,P(1993).The next American Metropolis,Princeton Architectural Press,New York.

https://www.amazon.com/Next-American-Metropolis-Ecology-Community/dp/1878271687

  • · DETRT(2000). By Design, Urban desaign in Planning System: towards better practice. Commission for discussion on the governance of ‘Creative Cities’:Some insights for policy action.

https://pages.northeastern.edu/CAMDARCHITECTUREPSCH201908Search_LPFA.html?utm_campaign=mofu-niche&utm_medi

  • · Florida, R. L (2004) .Cities and the creative class, London: Routledge.

http://urizen-geography.nsm.du.edu/

  • · Florida, R., & Tinagli, I (2004). Europe in the creative age, London: Demos.

http://creativeclass.com/rfcgdb/articles/Europe_in_the_Creative_Age_2004.

  • · Florida, Richard (2002). The Rise of the Creative Class. And how it’sTransforming Work,Leisure, Community and Everyday Life. New York, N.Y.: Basic Books.

https://www.worldcat.org.

  • · Florida, Richard (2005). “Cities and creative class “. Routladge. UAS.

http://urizengeography.nsm.du.edu/~psutton/AAA_Sutton_WebPage/Sutton/Courses.

  • · Florida, Richard (2008). Who’s your city? How the Creative Economy is Making Where toLive the

Most Important Decision of Your Life. New York, N.Y.: Basic Books.

https://www.amazon.com/Whos-Your-City-Creative-Important/dp/0465018092

  • · Goodmann,W(1968).Principles and practice of urban planning ,International City Managers Association,Washington.

https://scholar.google.com/

  • · Landry, C (2004), Urban Vitality: A New source of Urban Competitiveness, prince claus fund journal, ARCHIS issue Urban Vitality / Urban Heroes.

https://www.google.com/sear

  • · Lynott, Jana. Harrell, Rodney. Guzman, Shannon and Gudzinas, Brad, (2018), The Livability Index: Transforming Communities for All Ages, AARP Public Policy Institute.

https://www.aarp.org/

  • · Lopes, M.N. and Camanho, A.S (2012). Public Green Space Use and Consequences on Urban Vitality: An Assessment of European Cities, Springer Science+Business Media B.V., pp 1-17.

https://www.jstor.org/stable/24719534?seq=1

  • · Madanipour A. (2003). Public and Private Spaces of the City, Routledge, London and New York Smith (eds) Philosophy and Geography II: The Production of Public Space, Lanham, MD, Rowman & Littlefield.

https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13574801003638111?scroll=top&needAccess=true&journalCode=cjud20

  • · Madanipour, A (1992). why are the design and development of public spaces significant for cities? Environment and Planning B: Planning and Design, 26, pp. 879 - 891.

https://www.semanticscholar.org/paper/Why-are-the-Design-and-Development-of-Public-Spaces-Madanipour/3b0611e7b81a24a493553d546c85527b094f2fd1

  • · Onnom ,Worawej. Tripathi ,Nitin . Nitivattananon, Vilas & Ninsawat ,Sarawut, (2018), Development of a Liveable City Index (LCI) Using Multi Criteria Geospatial Modelling for Medium Class Cities in Developing Countries.

https://www.mdpi.com

Pacione, Michael (1986), Quality of life in Glasgow: An applied geographical analysis. Environment and Planning A, 18(11), 1499–1520.

https://journals.sagepub.com.

  • · Pacione, Michael (2003), Quality-of-life research in urban geography. Urban Geography, 24(4), 314,339.

https://www.tandfonline.com.

  • · Pacione, Michael, (2005), Quality-of-life research in urban geography. Urban Geography, 24(4), 314–339.

https://scholar.google.com.

  • · Pacione, Michael, (2005), Quality-of-life research in urban geography. Urban Geography, 24(4), 314–339.

  https://scholar.google.com.

  • · Rogers, S (1968). Performance Management in Local Government: The Route to Best Value, (2nd edn), London, Financial Times/Pitman Publishing.

https://www.cornerstoneondemand.com.

  • · Rogers,W(2003).Thexcellent city park system,In What Makes it Great and how to Get There,(ed)p Harnik.The Trust for Public Land ;pub,Washington,DC.

https://www.tpl.org/excellent-city-park-system.

  • · UNESCO (2007). “Creative Cities Network”.

https://scholar.google.com.

  • · van Poll, R, (1997), The perceived quality of the urban residential environment. AMulti-attribute evaluation. Ph-thesis, Groningen: University of Groningen.

https://www.rug.nl/research/portal/files/3214903/thesis.pdf