ارزیابی شاخص‌های کیفیت زندگی شهری در بافت‌های قدیم و جدید شهرتبریز (نمونه موردی: مرزداران و کوچه باغ)

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز- ایران.

2 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز- ایران (نویسنده مسئول).

3 گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز- ایران.

چکیده

کیفیت زندگی به عنوان مفهومی برای نشان دادن میزان رضایت­مندی فرد از زندگی و به عبارتی معیاری برای تعیین رضایت و عدم رضایت افراد و گروه­ها، از ابعاد مختلف زندگی است. کیفیت زندگی شهری یکی از مهم­ترین حوزه­های مطالعات شهری در کشورهای مختلف است. بنابراین شهر به عنوان بستر زیست انسان شهرنشین، نیازمند تامین استانداردهایی است که در یک نگاه می­توان آن را استانداردهای کیفیت زندگی نامید. هدف این پژوهش بررسی و ارزیابی شاخص­های کیفیت زندگی شهری در دو بافت جدید و قدیم شهر تبریز می­باشد. روش تحلیل از نوع توصیفی– تحلیلی است. برای گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه­ای و پیمایشی با استفاده از پرسشنامه و برای ارزیابی کیفیت زندگی در منطقه استفاده گردیده است. جامعه آماری این تحقیق کل خانوارهای ساکن درمحلات جدید و قدیم شهر تبریز می­باشد که با استفاده از روش نمونه­گیری تصادفی ساده و بر اساس رابطه کوکران 386 خانوار از دو محله بافت جدید مرزدان و بافت قدیم کوچه باغ شهر تبریز انتخاب شد. به منظور تحلیل داده‌ها و آزمون فرضیات از روش­های آماری آزمون T چند نمونه­ای و تحلیل عاملی و نرم‌افزار SPSS بهره گرفته شد. برای آزمون فرضیه­های تحقیق از روش­های رگرسیون خطی ساده، آزمون t مستقل و آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن بهره جستیم. نتایج این آزمون­ها با توجه به میانگین شاخص­های اجتماعی، زیست محیطی، اقتصادی و کالبدی برای محلات بافت قدیم به ترتیب برابر 79/2، 52/2، 55/2 و 61/2 و برای محلات بافت جدید به ترتیب برابر 73/2، 97/2، 75/2 و 90/2 است، نشان داد که کیفیت مؤلفه­های کالبدی (شامل فضای سبز، مسکن و خدمات شهری) کمترین تاثیر را در افزایش سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت قدیم شهر تبریز داراست. هم­چنین، از نظر شاخص­های زیست محیطی (شامل بهداشت محیط)، اقتصادی (شامل اشتغال، درآمد و حمل و نقل) و کالبدی (شامل فضای سبز، مسکن و خدمات شهری) بین محلات مورد مطالعه شهر تبریز تفاوت معناداری وجود دارد. علاوه بر آن، بین میزان برخورداری از شاخص­های (اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست محیطی) و میزان کیفیت زندگی در بافت جدید و قدیم شهر تبریز رابطه معناداری وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluating the indicators of urban life quality in old and new textures of Tabriz (Case study: Koch- e Bagh and Marzdaran)

نویسندگان [English]

  • Maryam Bastanian Shahgoli 1
  • Ali Panahi 2
  • Akbar Abdollahzadeh Taraf 3
چکیده [English]

Life quality is a concept to indicate the satisfaction of one’s life. It is criteria to indicate the satisfaction and dissatisfaction of people and groups about various aspects of life. Quality of urban life is one of the most important areas of urban studies in different countries. Thus, city as the habitat of urban human is in need of providing standards that briefly can be called quality of life standards. The aim of this study was to evaluate indexes of urban life quality in both new and old textures of Tabriz. Therefore a descriptive analytic method was used. Data was collected through library and survey research by the use of a questionnaire. The statistical population in this study was all the households who are living in the old and new alleys of Tabriz that through random sampling method and based on Cochran's relationship, 386 households were selected from old and new texture alleys namely (Koch-e Bagh) and (Marzdaran) respectively. Statistical methods of multiple T-test, Factor analysis and SPSS software were used to analyze the data and test the hypotheses. To test the hypotheses simple linear regression, independent t-test and Spearman correlation coefficient were used. The results of these tests based on social, environmental, economic and skeletal indexes for old and new texture alleys indicated that, the quality of skeletal components (including green spaces, housing and utilities), has less impact on increasing the overall level of quality of life in old texture alley of Tabriz. Also, in terms of environmental indicators (including environmental health), economic (including employment, income and transportation) and skeletal (including green spaces, housing and utilities) there is a significant difference between the studied regions of Tabriz city. In addition, there is a significant relationship between the level of social, economic, physical and environmental indicators and the quality of life in the new and old textures of Tabriz city.

کلیدواژه‌ها [English]

  • urban quality of life
  • new textures alleys
  • old textures alleys
  • Tabriz

مقدمه

خواست و تمایل به بهبود کیفیت زندگی در مکانی خاص یا برای فرد یا گروهی خاص از جمله موضوعات مورد توجه برنامه­ریزان محسوب می­شود. از این رو برنامه­ریزان شهری با رسیدگی به مسأله کیفیت زندگی در سطح کشور تا محلات شهری، رسالت و ماهیت این افراد را به منصه ظهور می­رساند، مسأله کیفیت زندگی از نوع مسایل مهمی است که حتی کشورهای پیشرفته هم با آن دست به گریبان هستند، ازاین رو چون غالب موضوع کیفیت زندگی عینیت و ذهنیت است، پس کار برنامه­ریزان و مدیران شهری را با مشکل مواجه کرده و این موضوع حتی می­تواند مقبولیت سیاسی و اجتماعی برای سردمداران حکومت­ها فراهم نماید. لذا توجه زیادی را به خصوص درشرایط حاضر می­طلبد(نسترن و همکاران، 1394: 8). شهر و شهرنشینی خود یکی از مهم­ترین شاخص­های رفاه و توسعه اجتماعی و اقتصادی محسوب می­شود اما رشد شتابان آن می­تواند سرانه برخورداری از بسیاری امکانات اجتماعی و اقتصادی را کاهش دهد و ازاین طریق پیامدهای آن به صورت کاهش سطح کیفیت زندگی درعرصه­های مختلف شهری نمایان شود که این مسأله در شهرهای کشورهای در حال توسعه ازجمله ایران که افزایش جمعیت شهرها که در بیشتر مواقع ناخواسته و بدون برنامه­ریزی به وقوع پیوسته است بسیار مشهود است. به همین دلیل یکی از مهم­ترین اهداف برنامه­ریزان و مدیران شهری درعصر حاضر افزایش سطح کیفیت زندگی در شهرها و بالابردن میزان رضایت­مندی دربین شهروندان می­باشد(موسوی و کشکولی، 1394: 49). خواست و تمایل به بهبود کیفیت زندگی در مکانی خاص یا برای فرد یا گروهی خاص از جمله موضوعات مورد توجه برنامه­ریزان محسوب می­شود. بنابراین علاوه بر بررسی میزان برخورداری محلات و ساکنین از امکانات و خدمات اقتصادی و اجتماعی با ارزیابی ادراکات و رضایت ساکنین محلات شهری از ابعاد مختلف زندگی و محل سکونت می­توانیم به تحلیل درستی از نیازها و عوامل تأثیرگذار بر میزان رضایت­مندی و کیفیت زندگی ساکنین محله برسیم(لی، 2008: 17). امروزه مطالعات­کیفیّت زندگی عمدتاً بر محیط شهری و کیفیّت زندگی شهری تمرکز کرده است و بررسی آن از ضرورت و اهمیت به سزایی برخوردار است که این امر همواره کانون اصلی توجه برنامه­ریزان بوده است. بر این اساس، تمایل جمعیت در سر تا سر جهان برای تمرکز در شهرها، یکی از دلایل اصلی توجه به مفهوم کیفیّت زندگی درمطالعات است که به صورت قابل ملاحظه­ای این مطالعات در کشورهای توسعه یافته، در حال توسعه و در حال صنعتی شدن جدید از دهه 1970 به بعد مورد توجه جدی قرار گرفت. باوجود این، نگرانی در مورد کیفیّت زندگی شهری در شهرها منجر به افزایش علاقه در یافته­ها و بررسی­هایی برای ارزیابی شاخص­های کیفیّت زندگی در مکان­های خاص شده است. از طرف دیگر، می­توان دلیل مهمی برای توجیه ضرورت مفهومی کیفیّت زندگی برای تخصیص مؤثر منابع محدود و کمیاب با توجه به منابع معین نهفته است (میگون، 1990: 35). شهر تبریز به عنوان مرکز استان آذربایجان­شرقی یکی از پر جمعیت­ترین شهرهای ایران محسوب می­شود، بررسی روند تحول جمعیت شهر در پنجاه و پنج سال اخیر از سال 1335 تا 1390 حاکی از آن است که جمعیت شهر تبریز نیز مانند سایر شهرهای ایران به دلیل افزایش نرخ رشد طبیعی جمعیت و مهاجرت­های صورت گرفته از روستاها و سایر نقاط شهری استان در حال افزایش بوده است که این مسأله در طی این دوره به تبع باعث گسترش شهر گردیده است(قنبری و همکاران، 1392). ساختار کالبدی شهر تبریز به عنوان یکی از شهرهای تاریخی ایران در سه مرحله شکل گرفته است. هر یک از این مراحل ارتباط تنگاتنگی با سابقه رشد و گسترش شهر دارد. محلات بافت قدیم و جدید شهر تبریز به لحاظ ابعاد اقتصادی، کالبدی– محیطی، اجتماعی، دسترسی به امکانات و خدمات شهری دارای تفاوت­های عمده چه به صورت کمی و کیفی می­باشد مسأله­ای که در این جا مطرح است این است­ که این مسایل تا چه حد توانسته بر اختلاف سطح کیفیت زندگی شهری بین محلات قدیم و جدید شهر تبریز دامن بزند که این موضوع مطالعه تطبیقی ارزیابی شاخص­های کیفیت زندگی شهری در محلات بافت قدیم و جدید شهر تبریز را می­طلبد.

 

اهداف تحقیق

- شناسایی و اولویت­بندی ابعاد کیفیت زندگی و محاسبه سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت قدیم و جدید شهر تبریز.

- ارزیابی شاخص­های کیفیت زندگی و میزان رضایت از شاخص­های مختلف اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست محیطی در محلات مرزداران و کوچه باغ شهر تبریز.

 

پیشینه تحقیق

فتحعلیان و پرتوی(1390)، در پژوهشی که با عنوان «مطالعه تطبیقی کیفیت زندگی در بافت خودرو و برنامه­ریزی شده» که برای شهر اسلامشهر انجام داده­اند، به این نتایج دست یافته­اند که کیفیت زندگی مطلوب­تری برای بافت برنامه­ریزی شده نشان داد که این برتری در زمینه­هایی چون آمد و شد، امکانات و تسهیلات، تفریح و فراغت نمود بیشتری داشته است در حالی که در ارتباط با حس تعلق، روابط همسایگی و امنیت، وضعیت بافت خودرو مطلوب­تر ارزیابی شده است.

شاطریان و همکاران(1391)، در پژوهشی به عنوان «سنجش میزان رضایت­مندی ساکنان بافت قدیم شهر آران و بیدگل از شاخص­های کیفیت زندگی» به این نتایج دست یافته­اند که در بین بخش­های مختلف، میزان رضایت­مندی ساکنان بافت قدیم شهری در شاخص­های اجتماعی بیشتر از سایر بخش­ها بوده و شاخص­های اقتصادی در رتبه دوم و بعد از آن شاخص خدماتی قرار دارد. این در حالی است که شاخص کالبدی کمترین میزان رضایت­مندی را داراست.

موذن(1391)، مقاله­ای تحت عنوان بررسی کیفیت زندگی شهری مدلی برای سنجش و رتبه­بندی استان­های ایران با استفاده از تحلیل خوشه­ای انجام داده است و هدف تعیین شاخص­های نظری سنجش کیفیت زندگی عینی، ضمن ارایه مدلی برای سنجش کیفیت زندگی شهری در ایران بر طبق تحلیل آمارهای موجود (تحلیل ثانوی داده­ها) و نیز با استفاده از تحلیل خوشه­ای، به رتبه­بندی استان­های ایران از لحاظ برخورداری از میزان کیفیت زندگی پرداخته است. نتایج این پژوهش نشان می­دهد، استان اصفهان با نمرة کیفیت زندگی 52/4 بالاتر از حد میانگین، بالاترین رتبه (رتبه 1) را در میان استان­های ایران به خود اختصاص داده است. استان ایلام نیز با نمرة 58/3- زیر حد میانگین در کیفیت زندگی پایین­ترین رتبه را رتبه (30) در این خصوص داشته است.

موسوی و باقری(1391)، پژوهشی برای شهر سردشت انجام داده­اند که «ارزیابی توزیع فضایی کیفیت زندگی در محلات» نام دارد و در این پژوهش به این نتیجه دست یافتن که متغیرهای کالبدی با میزان 867/0 بیشترین آثار را در بالا رفتن میزان کیفیت زندگی در سطح محلات شهر سردشت داشته است. در نتیجه برای بهبود کیفیت زندگی در سطح محلات شهر سردشت برنامه­ریزی در شاخص­های کالبدی بسیار تأثیرگذار است.

دویران و همکاران(1391)، در پژوهشی با عنوان «نقش شاخص­های اجتماعی و کالبدی بر کیفیت زندگی در بافت­های شهری» که برای شهر زنجان انجام داده­اند به این نتیجه دست یافته­اند که محلات برنامه­ریزی شده از نظر شاخص­های کالبدی– اجتماعی در مقایسه با دو بافت دیگر از وضعیت مناسبی برخوردار می­باشند.

نوابخش(1391)، مقاله تحت عنوان کیفیت زندگی شهری و برخی عوامل اجتماعی مؤثر بر آن در شهر کرمانشاه انجام داده است. هدف تحقیق بررسی تاثیر برخی متغیرهای اجتماعی بر کیفیت زندگی در شهر کرمانشاه می­باشد که با استفاده از تحلیل رگرسیون نشان داده شد که با توجه به میانگین مشاهده شده کیفیت زندگی شهروندان شهر کرمانشاه 172 است­که با توجه به میانگین مورد انتظار که 177 است. کیفیت زندگی شهروندان در سطح متوسط متمایل به پایین ارزیابی می­شود.

سلیمانی و همکاران(1392)، پژوهشی با عنوان «سنجش کیفیت زندگی در محله­های در حال گذر شهری» که برای محله دروازه شمیران منطقه 12 تهران انجام داده به این نتایج دست یافته­اندکه کیفیت زندگی در محله شمیران در سطح پایینی بوده به گونه­ای که 3/64 درصد از ساکنان محله از کیفیت زندگی خود ناراضی هستند و بیشترین نارضایتی ساکنین مربوط به قلمرو محیط زیست محله و کمترین نارضایتی مربوط به قلمرو دسترسی بوده است.

شاه حسینی(1392)، مقاله­ای تحت عنوان تحلیل شاخص­های کیفیت زندگی شهری مورد: محله وردآورد منطقه 21 شهر تهران ارئه داد که در این مقاله وضعیت و سطح کیفیت زندگی شهروندان محله وردآورد منطقه 21 شهر تهران، بر اساس شاخص­های تاثیرگذار بررسی شده است. از آن جا که شاخص­های کیفیت زندگی متعددند، برای این محله شاخص­های مناسبی در چند عنوان کلی که هر کدام دارای زیر مجموعه­هایی هستند، مانند: سر زندگی و هویت محل، آموزش، زیست محیطی، مسکن، حمل و نقل، دسترسی به خدمات، امنیت و اقتصاد طراحی و بر اساس آن پرسشنامه مورد نظر تهیه شد. نتایج حاکی از آن است که سطح رضایت از شاخص کلی کیفیت زندگی شهری و هم­چنین تمامی شاخص­های نه­گانه آن بین کم و متوسط می­باشد و در نهایت ضریب همبستگی نشان می­دهد که میان شاخص­های کیفیت زندگی همبستگی وجود دارد و با بهبود وضعیت مسکن و دسترسی به خدمات می­توان به ارتقاء سطح کیفیت زندگی در محله وردآورد شهر تهران کمک کرد.

نسترن و همکاران(1394)، تحقیقی انجام داده­اند با عنوان «ارزیابی کیفیت زندگی شهری در محلات بافت قدیم و جدید» برای شهر ارومیه و به این نتایج دست یافته­اند که از بین چهار عامل شناسایی شده به عنوان ابعاد ذهنی، کیفیت مولفه­های اقتصادی از نظر پاسخگویان ساکن محلات مورد مطالعه بافت قدیم و جدید بیشترین تأثیر را بر کیفیت ذهنی دارد.

شکوهی و جوهری(1394)، در تحقیقی که با عنوان «مطالعه تطبیقی کیفیت زندگی در شهر» که برای دو محلیه هاشمیه و سعدآباد مشهد انجام گرفته این نتایج را به دست آورده­اند که اختلاف معناداری در شاخص­های کیفیت زندگی دو محله مشاهده نشد. زیرا هیچ کدام از دو محله مورد مطالعه به طور مطلق محدوده کاملاً توسعه یافته و یا توسعه نیافته نیستند.

لی و ونگ(2007)، با استفاده از شاخص­های عینی به مطالعه کیفیت زندگی در شهر ایندیانا پلیس پرداختند. هدف اصلی این مطالعه ارایه روشی برای تلفیق داده­های سرشماری و سنجش از دور برای ارزیابی کیفیت زندگی در GIS در درون چارچوب شهر ایندیانا پلیس بود. برای استخراج فاکتورهای غیر همبسته کیفیت زندگی از تحلیل عاملی استفاده شده و شاخص ترکیبی کیفیت زندگی بر اساس وزن­دهی فاکتورها با استفاده از امتیازات به دست آمده از تحلیل عاملی ایجاد شده است.

       داس (2008)، ارتباط بین محیط و کیفیت زندگی شهری را بررسی کرده است. در این تحقیق هر دو شاخص­های عینی و ذهنی­کیفیت زندگی شهری، برای مطالعه کیفیت­کلی زندگی مورد توجه قرارگرفته است. در چارچوب مفهومی او محیط خارجی زندگی یعنی بعد عینی با ادراک افراد از محیط زندگی­شان یعنی بعد ذهنی ترکیب شده است.

لی(2008)، با استفاده از شاخص­های ذهنی به بررسی کیفیت زندگی ساکنان شهر تایپه در تایوان پرداخت. نتایج نشان داد که سن، تحصیلات، درآمد، وضعیت تاهل و محل سکونت بر رضایت­مندی فرد تاثیرگذار هستند.

ایوو و همکاران(2009)، به تحقیقی باعنوان "کیفیت زندگی در مناطق روستایی کرواسی: برای ماندن یا ترک آن" پرداخته­اند. حجم نمونه 914 نفر واقع در گروه سنی 45-24 سال مناطق روستایی را شامل می­شود. نتایج نشان داد که فقدان فرصت­های شغلی، محدودیت انتخاب حرفه، امکانات و درآمد پایین، هم­چنین خدمات اجتماعی و بهداشتی و درمانی ضعیف در روستاها باعث کاهش رضایت زندگی شده بود.

لیو و همکاران(2009)، طی پژوهش باعنوان"آیا سبک زندگی سنتی روستایی مانعی برای ارزیابی کیفیت زندگی است؟" موضوع کیفیت زندگی در نواحی روستایی چین را مورد مطالعه قرار داده­اند.

اوکتای و رستملی(2010)، اندازه­گیری کیفیت زندگی شهری و رضایت محله؛ منطقه مورد مطالعه: فاماگوستا. در مقایسه با رضایت یک فرد از خانه، همسایگان نزدیک و ویژگی­های آن، رضایت از کیفیت کلی زندگی شهری در فاماگوستا پایین­تر است. در حالی که تقریبا دو سوم (66%) از نمونه به طور کلی از محله خود راضی بودند ، فقط 21 درصد از کیفیت زندگی راضی بودند.

زانیال و همکاران(2012)، شرایط مسکن و کیفیت زندگی فقرای شهری در مالزی رابطه معناداری بین شرایط مسکن، بهداشتی، ایمنی، و حمایت اجتماعی و کیفیت زندگی وجود دارد و مسکن نه تنها یک سر پناه فیزیکی بلکه نقش مهمی در سلامت جسمی، روانی و عاطفی فرد با توجه به ابعادکیفی ارائه شده توسط شرایط مسکن و محیط اطراف منطقه مسکن دارد.

 

فرضیه­های تحقیق

  1. کیفیت مولفه­های کالبدی بیشترین تأثیر را در کاهش سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت قدیم شهر تبریز دارا باشد.
  2. تفاوت معناداری از نظر شاخص­های منتخب کیفیت زندگی شهری بین محلات مورد مطالعه شهر تبریز وجود دارد.
  3. بین میزان برخورداری از شاخص­های (اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست محیطی) و میزان کیفیت زندگی در بافت جدید و قدیم شهر تبریز رابطه وجود دارد.

 

 

 

روش تحقیق

روش مورد استفاده با توجه به اهداف تعیین شده کاربردی و شیوه مطالعه بر اساس ماهیت تحقیق توصیفی– تحلیلی می­باشد.

 

جامعه آماری و نمونه

جامعه آماری (مورد مطالعه) بافت­های قدیمی و جدید شهر تبریز می­باشد که از بین آن­ها مرزداران بافت جدید و کوچه باغ بافت قدیمی انتخاب شده­اند. در حال حاضر کل جمعیت ساکن در دو منطقه قدیم و جدید بر اساس سرشماری سال 1395 برابر با 35738 می­باشد. حجم نمونه دو منطقه بر اساس برآورد 35638 نفر و با محاسبه کوکران تعداد پرسشنامه 380 می­باشد.

حجم آماری در بافت قدیم (N) برابر با 30687 نفر است و طبق فرمول «کوکران»، حجم نمونه برابر با 30687 نفر است. از تعدا د386 پرسشنامه در بین محلات، محله مرزداران 193 پرسشنامه و محله کوچه باغ 193 پرسشنامه به طور مساوی و به صورت تصادفی توزیع گردید.

 

شاخص­ها

گوناگونی شاخص­های مورد استفاده در مطالعات کیفیت زندگی شهری بی­شمار می­باشند. این مساله با توجه به چند بعدی بودن مفهوم کیفیت زندگی شهری امری بدیهی می­باشد. عموماً فرض می­شود که هر شاخص، بزرگی و اهمیت یک بعد خاص از کیفیت زندگی شهری را منعکس می­کند. این فرض بر این پایه استوار است که کیفیت زندگی شهری می­تواند به مجموعه­ای از اجزاء یا ابعاد تفکیک شود و اگر این اجزاء به درستی ترکیب شوند، در نتیجه یک ارزش یا امتیاز کلی برای کیفیت زندگی شهری می­تواند به دست بیاید. در این پژوهش از دو دسته شاخص در سنجش کیفیت زندگی شهری بیشتر مورد توافق صاحب­نظران قرار گرفته­اند، استفاده شده است. دسته اول شاخص­های عینی می­باشند که اشاره به جنبه­های عینی و قابل لمس زندگی شهری دارند و در ابعاد مختلف قالب تعریف می­باشند. ازجمله می­توان به: تعداد بیمارستان­های یک شهر، نرخ بیکاری، تعداد وقوع جرم، میزان فضاهای سبز شهری و ... اشاره­کرد. دسته دوم شاخص­های ذهنی می­باشند که سعی دارند میزان رضایت­مندی و رفاه شهروندان را از جنبه­های مختلف شهری کمی و قابل اندازه­گیری کنند. از جمله این شاخص­ها می­توان به: میزان رضایت­مندی شهروندان از خدمات بهداشتی و درمانی شهری، میزان رضایت­مندی از دسترسی به اشتغال، میزان رضایت­مندی از امنیت شهری، میزان رضایت­مندی از دسترسی به فضاهای سبز شهری و اشاره کرد.

 

 

 

 

جدول شماره (1): گویه­های مربوط به شاخص­های منتخب کیفیت زندگی شهری

شاخص

مولفه

گویه

اجتماعی

امنیت محله­ای

امنیت تردد کودکان و بانوان درشب

امنیت تردد درساعات پایانی شب

امنیت در عبور عابران پیاده

ایمنی در مقابل بلایای

طبیعی (زلزله، سیل)

وجود و عملکرد مناسب مراکز انتظامی

عدم تردد و افراد شرور و بزهکار

وجود فضاهای بلا استفاده و متروک

روشنایی مناسب معابر در شب

سرزندگی

احساس تعلق به محله

جذابیت و تنوع در محله

روابط اجتماعی بالا در محله

تعامل همسایگان و دوستان در محله

حکمروایی شهری

میزان رضایت از عملکرد شهرداری

میزان مشارکت در سازمان­های غیر حکومتی (NGO)

وجود و عملکرد مناسب شورایاری­های محله

میزان تاثیرگذاری ساکنان

در تصمیمات محلی

آلودگی (هوا، صوت، بصری)

آلودگی هوا ناشی از وسایل نقلیه

آلودگی هوا ناشی از کارگاه­ها و صنایع

آلودگی صوتی ناشی از سر و صدای وسایل نقلیه

آلودگی ناشی از سر و صدای ساکنین

آلودگی صوتی ناشی از کارگاه و صنایع

نمای مناسب ساختمان و دیوارها

وجود مبلمان مناسب محله

وجود محیط تبلیغاتی مناسب

زیست محیطی

بهداشت محیط

جمع­آوری زباله

وجود مراکز جمع­آوری زباله قابل بازیافت

امکان جداسازی زباله­های قابل بازیافت از زباله­های دیگر

نظافت مناسب معابر

وجود سطل و مخازن جمع­آوری فاضلاب و آب­های سطحی

شبکه جمع­آوری فاضلاب و آب­های سطحی

اقتصادی

اشتغال

رضایت­مندی از امکان انتخاب شغل

رضایت­مندی از میزان ساعات کاری

رضایت­مندی از همکاران در محیط اشتغال

رضایت­مندی از شغل خود با سرپرست خانوار

درآمد

رضایت­مندی از محیط فیزیکی اشتغال

رضایت­مندی از درآمد

رضایت­مندی از هزینه­های زندگی

رضایت­مندی از توزیع ثروت و درآمد در جامعه

رضایت­مندی از توزیع ثروت و درآمد در محله

رضایت­مندی از پس­انداز در طول زمان برای مقاصد مختلف

رضایت­مندی از میزان قدرت خرید

حمل ونقل

میزان رضایت­مندی از تردد در سطح محله

میزان دسترسی به ایستگاه­های اتوبوس و تاکسی

وجود شبکه عبور دوچرخه

رضایت­مندی از هزینه حمل و نقل عمومی

کیفیت پوشش خیابان­ها و مسیرهای پیاده

رضایت از زمان سفر

دسترسی به پارکینگ عمومی

توزیع مناسب اتوبوس

کالبدی

فضای سبز

سرانه مناسب فضای سبز

وجود تعداد کافی پارک و فضای سبز

تنوع فضای سبز

چگونگی حفظ و نگهداری از فضای سبز

مسکن

رضایت از اندازه واحد مسکونی

رضایت از استحکام مسکن

رضایت از قیمت خرید مسکن

رضایت از اجاره بهای مسکن

 

رضایت از حمایت­های دولتی برای خرید مسکن

رضایت از تعداد اتاق در واحد مسکونی

رضایت کلی از مسکن مورد تصرف

خدمات شهری

دسترسی به مراکز

مذهبی (مسجد، حسینیه)

دسترسی به مراکز خرید

دسترسی مناسب به مراکز

خرید و فروش روزانه

دسترسی به خدمات

پستی (مراکز پیشخوان، پست بانک)

دسترسی مناسب به خدمات بهداشتی (بیمارستان، درمانگاه)

دسترسی مناسب به خدمات فرهنگی (کتابخانه، فرهنگسرا، سینما)

دسترسی مناسب به خدمات بانکی

دستزسی مناسب به خدمات اداری

دسترسی به خدمات آموزشی (دبستان، راهنمایی، دبیرستان)

دسترسی مناسب به امکانات

ورزشی (سالن­های ورزشی)

دسترسی مناسب به امکانات

تفریحی و سرگرمی

       

 

اعتبار و پایایی پرسشنامه

جهت تعیین اعتبار، با بهره­گیری از روش دلفی از نظر تعدادی از متخصصان و اساتید دانشگاه استفاده شد. با کسب نظرات افراد یاد شده، اصلاحات لازم در سوالات به عمل آمد و بدین ترتیب اطمینان حاصل گردید که پرسشنامه همان متغیرهای مورد نظر پژوهش را می‌سنجند. برای محاسبه پایایی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد و مقدار آن حدود 8/0 برآورد شد.

 

یافته­ها

با توجه به داده­ها، 50 درصد پاسخگویان در بافت قدیم (محله کوچه باغ تبریز) و 50 درصد آن­ها در بافت جدید (شهرک مرزداران تبریز) ساکن هستند. در بافت قدیم، 3/22 درصد پاسخگویان زن و 7/77 درصد آن­ها مرد هستند. هم­چنین در بافت جدید، 3/36 درصد پاسخگویان زن و 7/63 درصد آن­ها مرد هستند. در بافت قدیم، 1/61 درصد پاسخگویان متولد تبریز و 5/14 درصد آن­ها متولد شهرستان­های اطراف تبریز هستند. هم­چنین، 4/24 درصد پاسخگویان محل تولد خود را مشخص نکرده­اند. در بافت جدید، 1/60 درصد پاسخگویان متولد تبریز و 3/23 درصد آن­ها متولد شهرستان­های اطراف تبریز هستند. هم­چنین، 6/16 درصد پاسخگویان ساکن در بافت جدید محل تولد خود را مشخص نکرده­اند. در بافت قدیم، 1/73 درصد پاسخگویان متاهل و 9/26 درصد آن­ها مجرد هستند. هم­چنین، در بافت جدید، 8/80 درصد پاسخگویان متاهل و 2/19 درصد آن­ها مجرد هستند. 

در بافت قدیم، 8/22 درصد پاسخگویان زیر دیپلم، 2/47 درصد دیپلم، 5/28 درصد کارشناسی و 3 درصد آن­ها دارای مدرک کارشناسی ارشد و بالاتر هستند. هم­چنین، در بافت جدید، 4/10 درصد پاسخگویان زیر دیپلم، 3/36 درصد دیپلم، 1/45 درصد کارشناسی و3/8 درصد آن­ها دارای مدرک کارشناسی ارشد و بالاتر هستند. در بافت قدیم، 1/2 درصد خانوارها دارای یک نفر، 4/12 درصد دارای دو نفر، 1/46 درصد دارای سه نفر، 4/24 درصد دارای چهار نفر و 1/15 درصد آن­ها دارای پنج نفر و بالاتر هستند. هم­چنین، در بافت جدید، 7/5 درصد خانوارها دارای یک نفره، 4/10 درصد دارای دو نفره، 3/36 درصد دارای سه نفره، 5/29 درصد دارای چهار نفره و 1/18 درصد آن­ها دارای پنج نفر و بالاتر هستند.

-         کیفیت مؤلفه­های کالبدی، بیشترین تاثیر را در کاهش سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت قدیم شهر تبریز را داراست.

برای آزمون این فرضیه از مدل رگرسیون خطی ساده استفاده شد. به این منظور، ابتدا تاثیر مؤلفه­های کالبدی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی را به صورت جداگانه برسطح کلی کیفیت زندگی مدل­بندی شد. سپس با مقایسه ضرایب استاندارد شده این مؤلفه­ها، میزان تاثیر آن­ها بر سطح کلی کیفیت زندگی را اولویت­بندی می­کنیم. قابل ذکر است که، اولین شرط استفاده از مدل رگرسیون خطی، نرمال بودن متغیر وابسته (کیفیت زندگی) است که این امر، با توجه به نتایج انجام شده محقق است. باتوجه به جدول، sig مربوط به آزمون F برای همه مدل­ها برابر 000/0 می­باشد. این مقادیر بیانگر مناسب بودن مدل­های رگرسیونی در سطح معنی­داری 05/0 است (زیرا مقدار sig کمتر از 05/0 است). آماره دوربین- واتسون مدل­ها برای متغیرهای مستقل کالبدی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی به ترتیب برابر با 77/1، 52/1، 78/1 و 56/1 می­باشد. چون تمامی این مقادیر بین 5/1 تا 5/2 قرار دارند. لذا بین اجزای خطای مدل­ها، همبستگی وجود ندارد. شایان ذکر است که ناهمبسته بودن خطاها یکی از فرض­های زیربنایی جهت استفاده از مدل رگرسیون خطی است.

 

جدول (2): نتایج مربوط به بررسی تاثیر متغیرهای مستقل بر سطح کلی کیفیت زندگی در بافت قدیم

متغیرهای مستقل

ضریب

ضریب استاندارد شده

Sig

دوربین- واتسون

آماره F

Sig

کالبدی

818/0

702/0

000/0

77/1

18/185

000/0

اقتصادی

733/0

857/0

000/0

52/1

05/526

000/0

زیست محیطی

804/0

737/0

000/0

78/1

48/227

000/0

اجتماعی

982/0

841/0

000/0

56/1

31/463

000/0

ضرایب رگرسیونی مربوط به مؤلفه­های کالبدی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی به ترتیب برابر با 818/0، 733/0، 804/0 و 982/0 و مقدار  sig مربوط به آزمون صفر بودن آن­ها برابر 000/0 است. چون این مقدار برای تمامی مؤلفه­ها کوچک­تر از 05/0 است. بنابراین در سطح معنی­داری 05/0 می­توان بیان کرد که مؤلفه­های کالبدی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی، هر کدام به طور مجزا بر سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت قدیم شهر تبریز تاثیر معناداری دارند. قابل ذکر است که، چون علامت همه ضرایب رگرسیونی مثبت است لذا تاثیر این مؤلفه­ها بر سطح کلی کیفیت زندگی مثبت می­باشد. 

ضرایب استاندارد شده مربوط به مؤلفه­های کالبدی، زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی به ترتیب برابر با 702/0، 737/0، 841/0 و 857/0 است. چون ضریب استاندارد شده مؤلفه کالبدی کوچک­تر از ضریب استاندارد شده بقیه مؤلفه­ها است. لذا کیفیت مؤلفه­های کالبدی، کمترین تاثیر را در افزایش سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت قدیم شهر تبریز داراست. در نتیجه فرضیه اول پژوهش تایید می-شود. شایان ذکر است که بعد از مؤلفه­های کالبدی، مؤلفه­های زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی به ترتیب کمترین تاثیر را در افزایش سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت قدیم شهر تبریز دارا هستند.

جدول (3)، نتایج مربوط به بررسی تاثیر مؤلفه­های کالبدی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی بر سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت جدید تبریز را نشان می­دهد.

 

جدول (3): نتایج مربوط به بررسی تاثیر متغیرهای مستقل بر سطح کلی کیفیت زندگی در بافت جدید

متغیرهای مستقل

ضریب

ضریب استاندارد شده

Sig

دوربین- واتسون

آماره F

Sig

کالبدی

606/0

847/0

000/0

23/2

80/483

000/0

اقتصادی

621/0

846/0

000/0

09/2

65/481

000/0

زیست محیطی

545/0

758/0

000/0

54/1

94/257

000/0

اجتماعی

757/0

680/0

000/0

96/1

14/164

000/0

 

با توجه به جدول، sig مربوط به آزمون F برای همه مدل­ها برابر 000/0 می­باشد. این مقادیر بیانگر مناسب بودن مدل­های رگرسیونی در سطح معنی­داری 05/0 است (زیرا مقدار sig کمتر از 05/0 است). آماره دوربین- واتسون مدل­ها برای متغیرهای مستقل کالبدی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی به ترتیب برابر با 23/2، 09/2، 54/1 و 96/1 می­باشد. چون تمامی این مقادیر بین 5/1 تا 5/2 قرار دارند. لذا بین اجزای خطای مدل­ها، همبستگی وجود ندارد. شایان ذکر است که ناهمبسته بودن خطاها یکی از فرض­های زیربنایی جهت استفاده از مدل رگرسیون خطی است.

ضرایب رگرسیونی مربوط به مؤلفه­های کالبدی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی به ترتیب برابر با 606/0، 621/0، 545/0 و 757/0 و مقدار sig مربوط به آزمون صفر بودن آن­ها برابر 000/0 است. چون این مقدار برای تمامی مؤلفه­ها کوچک­تر از 05/0 است، بنابراین در سطح معنی­داری 05/0 می­توان بیان کرد که مؤلفه­های کالبدی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی، هر کدام به طور مجزا بر سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت جدید شهر تبریز تاثیر معناداری دارند. قابل ذکر است که، چون علامت همه ضرایب رگرسیونی مثبت است لذا تاثیر این مؤلفه­ها بر سطح کلی کیفیت زندگی مثبت می­باشد. 

ضرایب استاندارد شده مربوط به مؤلفه­های اجتماعی، زیست محیطی، اقتصادی و کالبدی به ترتیب برابر با 680/0، 758/0، 846/0 و 847/0 است. چون ضریب استاندارد شده مؤلفه کالبدی بزرگ­تر از ضریب استاندارد شده بقیه مؤلفه­ها است، لذا کیفیت مؤلفه­های کالبدی، بیشترین تاثیر را در افزایش سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت جدید شهر تبریز داراست. شایان ذکر است که بعد از مؤلفه­های کالبدی، مؤلفه­های اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی به ترتیب بیشترین تاثیر را در افزایش سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت جدید شهر تبریز دارا هستند.

-         تفاوت معناداری از نظر شاخص­های منتخب کیفیت زندگی شهری بین محلات  مورد مطالعه شهر تبریز وجود دارد.

میانگین شاخص­های اجتماعی، زیست محیطی، اقتصادی و کالبدی برای محلات بافت قدیم به ترتیب برابر 79/2، 52/2، 55/2 و 61/2 و برای محلات بافت جدید به ترتیب برابر 73/2، 97/2، 75/2 و 90/2 است.

مقدار آماره t برای شاخص اجتماعی برابر 230/1 و سطح معنی­داری (Sig) آن برابر 219/0 است. چون سطح معنی­داری بزرگ­تر از 05/0 می­باشد لذا با اطمینان 95 درصد می­توان نتیجه گرفت که از نظر شاخص اجتماعی (شامل امنیت محله­ای، سر زندگی، حکمروایی شهری و آلودگی) بین محلات مورد مطالعه شهر تبریز تفاوت معناداری وجود ندارد.

 

جدول (4): نتایج آزمون t مستقل برای شاخص­های منتخب
کیفیت زندگی شهری بین محلات  مورد مطالعه شهر تبریز

شاخص

آماره­ t

سطح معنی­داری

اختلاف میانگین­ها

اجتماعی

230/1

219/0

06/0

زیست محیطی

118/7-

000/0

45/0-

اقتصادی

840/2-

005/0

20/0-

کالبدی

609/4-

000/0

29/0-

 

هم­چنین مقدار آماره t برای شاخص­های زیست محیطی، اقتصادی وکالبدی به ترتیب برابر 118/7-، 840/2- و 609/4- و سطح معنی­داری (Sig) آن­ها به ترتیب برابر 000/0، 005/0 و 000/0 است. چون سطح معنی­داری این شاخص­ها کوچک­تر از 05/0 است، لذا با اطمینان 95 درصد می­توان نتیجه گرفت که از نظر شاخص­های زیست محیطی (شامل بهداشت محیط)، اقتصادی (شامل اشتغال، درآمد و حمل و نقل) و کالبدی (شامل فضای سبز، مسکن و خدمات شهری) بین محلات مورد مطالعه شهر تبریز تفاوت معناداری وجود دارد. قابل ذکر است که، چون اختلاف میانگین­ها برای این سه شاخص (به ترتیب برابر45/0-، 20/0- و 29/0-) منفی است، لذا میانگین شاخص­های زیست محیطی، اقتصادی و کالبدی در محلات بافت قدیم کوچک­تر از بافت جدید است.

-         بین میزان برخورداری از شاخص­های (اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست محیطی) و میزان کیفیت زندگی در بافت جدید و قدیم شهر تبریز رابطه معناداری وجود دارد.

با توجه به نتایج به دست آمده چون توزیع همه متغیرها نرمال نیست لذا برای بررسی این فرضیه از آزمون همبستگی اسپیرمن استفاده می­شود. ضریب همبستگی اسپیرمن همواره بین 1 و 1- است. در صورت فقدان رابطه بین دو متغیر، این دو متغیر را ناهمبسته گویندکه مقدار آن صفر خواهد بود. هم­چنین هر چه قدر مطلق عدد به دست آمده  بزرگ­تر باشد نشانگر همبستگی بالا بین دو متغیر و علامت­های مثبت و منفی نیز جهت رابطه را نشان می­دهند.

 

جدول (5): نتایج آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن بین میزان برخورداری از شاخص­های
 (اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست محیطی) و میزان کیفیت زندگی در بافت جدید و قدیم شهر تبریز

متغیر

اجتماعی

زیست محیطی

اقتصادی

کالبدی

کیفیت زندگی

713/0

760/0

829/0

788/0

سطح معنی­داری (Sig)

000/0

000/0

000/0

000/0

 

میزان ضریب همبستگی شاخص­های «اجتماعی»، «زیست محیطی»، «اقتصادی» و «کالبدی» با متغیر «کیفیت زندگی» به ترتیب برابر 713/0، 760/0، 829/0 و 788/0 است. هم­چنین سطح معنی­داری این ضرایب برابر 000/0 می­باشد. چون  مقدار سطح معنی­داری برای همه ضرایب کمتر از 05/0 هستند. لذا درسطح معنی­داری 05/0، همبستگی بین متغیر «کیفیت زندگی» و شاخص­های «اجتماعی»، «زیست محیطی»، «اقتصادی» و «کالبدی» معنادار می­باشد. به عبارت دیگر، بین میزان برخورداری از شاخص­های (اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست محیطی) و میزان کیفیت زندگی در بافت جدید و قدیم شهر تبریز رابطه معناداری وجود دارد. در نتیجه، فرضیه سوم پژوهش تایید می­شود.

 

نتیجه­گیری و بحث

بررسی و ارزیابی کیفیت زندگی به ویژه کیفیت زندگی شهری در ایران، با توجه به شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی­خاص ایران و نیز تأکید سند چشم­انداز بیست ساله کشور بر این امر، از اهمیت خاصی برخوردار است. با توجه به جایگاه کیفیت زندگی در شهرها و مناطق و باتوجه به این که هنوز در ایران سیستم جامعی در زمینه ارزیابی کیفیت زندگی ایجاد نشده، توجه به بررسی جنبه­های مختلف این امر می­تواند راه­هایی برای دست­یابی به نظام جامع ارزیابی کیفیت زندگی باشد.

کیفیت زندگی شهری با عنوان زندگی راحت و دسترسی به نیازهای اساسی در یک محیط شهری تلقی می­شود. در واقع این مفهوم به معنای قابلیت زندگی در یک مکان مطرح می­شود. در واقع نقطه شروع توسعه اجتماعات انسانی شکل گرفتن درک درستی از نیازهای مردم می­باشد. سنجش کیفیت زندگی ابزار مناسبی برای چنین درکی عرضه می­کند، چرا که مطالعه کیفیت زندگی راهی بین مسئولان محلی و شهروندان برای تعاملی سازنده که منجر به تفسیر و بحث در مورد موضوعات کلیدی مؤثر بر زندگی مردم می­شود، باز می­کند. در واقع یکی از مهم­ترین اهداف مطالعه­کیفیت زندگی در نواحی شهری، شناخت نیازمندی­ها و دسترسی عادلانه همه گروه­ها و محلات به امکانات و مزایای شهری است. این تحقیق با هدف ارزیابی شاخص­های کیفیت زندگی شهری محلات کوچه باغ و مرزداران صورت گرفته است. نتایج این تحقیق نشان می­دهدکه کیفیت مؤلفه­های کالبدی، کمترین تاثیر را درافزایش سطح کلی کیفیت زندگی داشته و بعد از آن مؤلفه­های زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی به ترتیب کمترین تاثیر را در افزایش سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت قدیم شهر تبریز دارا هستند که در تحقیق شاطریان و همکاران(1391)، برای بافت قدیم آران و بیدگل نیز نتایج مشابهی داشته و به ترتیب معیارهای اجتماعی و اقتصادی دارای تاثیرگذاری بیشتری بوده و معیار کالبدی کمترین تاثیرگذاری را داشته است. اما در بافت جدید مؤلفه­های کالبدی، بیشترین تاثیر را در افزایش سطح کلی کیفیت زندگی داشته (که نتایج تحقیق موسوی و باقری در سال 1391 برای شهر سردشت تاکید بر اثرگذاری مولفه کالبدی بوده است). سپس مؤلفه­های اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی به ترتیب بیشترین تاثیر را در افزایش سطح کلی کیفیت زندگی در محلات بافت جدید شهر تبریز دارا بوده­اند. هم­چنین یافته­ها نشان می­دهد بین میزان برخورداری از شاخص­های (اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست محیطی) و میزان کیفیت زندگی در بافت جدید و قدیم شهر تبریز رابطه­ معناداری وجود دارد. هم­چنین افزایش سطح کلی کیفیت زندگی شهری و میزان رضایت از کیفیت کلی زندگی شهری افراد در محلات مورد مطالعه بافت قدیم و جدید شهر تبریز هر چند از مولفه­های اقتصادی متأثر بوده ولی ارتقاء کیفیت مولفه­های محیط محله، روابط اجتماعی و دسترسی به خدمات بی­تردید به عنوان پارامترهای مهم در ارتقاء سطح کلی کیفیت زندگی شهری و بالابردن میزان رضایت در محلات مورد مطالعه دخیل خواهند بود.

 

 

 

 

پیشنهادها

- افزایش سرانه فضای سبز از طریق تملک زمین­های بایر موجود در محلات مورد مطالعه بافت قدیم و جدید توسط شهرداری و اختصاص این زمین­ها به احداث پارک و زمین ورزشی در حد محله به منظور افزایش میزان سر زندگی در میان ساکنان محله، بهبود کیفیت هوا و سیمای بصری محیط محله.

- اجرای طرح دفاتر بهسازی و نوسازی محله در محلات بافت قدیم شهر تبریز باهدف ایجاد ارتباط تنگاتنگ با مردم جهت ارائه اطلاعات کامل، واضح در خصوص طرح­های نوسازی و بهسازی و تشویق ساکنان محلات بافت قدیم شهر تبریز جهت شرکت طرح تجمیع، نوسازی و بهسازی بافت­های فرسوده.

- استقرار کیوسک نیروی انتظامی و گشت پلیس در محله و نزدیکی آن برای القای حس امنیت به ساکنان محله و جلوگیری از پرسه زدن معتادین در محله.

- مکان­یابی و احداث مراکز مجهز خرید در بافت جدید شهر تبریز در سطح ناحیه شهری.

- ارتقای کیفیت فضاهای سبز و پارک­های موجود در نزدیکی محلات مورد مطالعه بافت جدید به لحاظ مبلمان شهری، امکانات تفریحی و ورزشی و افزایش امنیت پارک­ها از طریق استقرار کیوسک نیروی انتظامی در پارک­ها.

- با توجه به پایین بودن تعاملات اجتماعی پیشنهاد می­شود در قسمتی از فضاهای سبز و پارک­های نزدیک، مجتمع­های فرهنگی از جمله سرای محله با مدیریت بخش خصوصی زیر نظر شهرداری و شورای شهر ایجاد شود.

- آشنا نمودن شهروندان با حقوق و مسئولیت­های آن­ها در جامعه جهت ترویج فرهنگ شهرنشینی و آموزش شهروندی.

- تشکیل انجمن­ها، اتحادیه­های صنفی و سازمان­دهی آن­ها در زمینه مشارکت در طرح­ها و پروژه­های عمرانی جهت ارتقاء کیفی زیستی.

- برنامه­ریزی، طراحی و مکان­یابی مناسب مبلمان شهری درفضای محلات حاشیه­ای شهر بااستفاده مبلِمان­های شهری منطبق بر فرهنگ طبقات حاکم در محلات هدف.

- افزایش سطح سرانه فضای سبز در محلات و فراهم آوردن امکان دسترسی به آن.

- حمایت و تشویق از میزان مشارکت سامان­دهی ساکنین جهت ارتقای کیفیت زندگی در سطح محلات.

- بهبود کیفیت سیستم جمع­آوری و دفع فاضلاب و زباله در محلات در جهت ارتقاء بهداشت محیط که یکی از مؤلفه­های مهم و تأثیرگذار کیفیت زندگی است.

- ایجاد مراکز تفریحی و فرهنگی مانند سینما و شهر بازی که در محلات حال حاضر فاقد این گونه مراکز است، می­تواند ضمن ایجاد سر زندگی و پر کردن اوقات فراغت شهروندان به ارتقاء و اعتلای کیفیت زندگی در این شهر کمک نماید.

منابع

دویران، اسماعیل؛ غلامی، سعید؛ و دانش­دوست، مهرداد. (1391). نقش شاخص­های اجتماعی و کالبدی بر کیفیت زندگی در بافت­های شهری، نشریه جغرافیا و مطالعات محیطی. جلد 1، شماره 4.

سلیمانی، محمد؛ منصوریان، حسین؛ و براتی، زهرا. (1392). سنجش کیفیت زندگی در محله­های در حال گذار شهری، فصلنامه بین­المللی انجمن جغرافیای ایران. جلد 11، شماره 38.

شاطریان، محسن؛ اشنویی، امیر؛ و گنجی­پور، محمود. (1390).  سنجش میزان رضایت­مندی ساکنان بافت قدیم شهر آران و بیدگل از شاخص­های کیفیت زندگی، مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای. جلد 4، شماره 13.

فتحعلیان، معصومه؛ و پرتوی، پروین. (1390). مطالعه تطبیقی کیفیت زندگی در بافت­های خودرو و برنامه­ریزی شده اسلامشهر، نشریه مطالعات تطبیقی هنر. جلد 1، شماره 1.

قنبری، ابوالفضل؛ سلطان­زاده، اکبر؛ و صدیق،  مهدی. (1392). بررسی تطبیقی کیفیت زندگی شهری در روستاهای ادغام شده با هسته­های طراحی شده شهر تبریز، فصلنامه مطالعات جامعه­شناسی. جلد 3، شماره 7.

موسوی، میرنجف؛ و کشکولی، علی. (1393). ارزیابی توزیع فضایی کیفیت زندگی در محلات شهر سردشت، نشریه پژوهش و برنامه­ریزی شهری. جلد 3، شماره 97.

نسترن، مهین؛ احمدی، قادر؛ و آقازاده، سهند. (1394). ارزیابی کیفیت زندگی شهری در محلات بافت قدیم و جدید شهر ارومیه، نشریه مطالعات توسعه اجتماعی ایران. جلد 7، شماره 3.

نوابخش، مهرداد. (1391). کیفیت زندگی شهری و برخی عوامل اجتماعی موثر بر آن در شهر کرمانشاه، فصلنامه  مطالعات جامعه­شناختی شهری (مطالعات شهری). جلد 2، شماره 3.

Allen, John, Voget, Rebecca and Cordes, Sam. (2004). Quallity of Life in RuralNeebraska: Trends and Changes, Instituteof agriculture and natural resoures. 32.

Das, d. (2008). "urban quality of life: a case study of guwahati", social indi- cators research. 188 (2), P.p: 297-310.

Evans, D., R. (1994). "Enhancing quality of life in the population at large". Social Indicators Research. 33, P.p: 47-88.

Lee, y- J. (2008). subjavtive quality of life measurement in taipi, building ans environment. 42 (7).             

Oktay, D. and Rustemli, A. (2010). "Measuring The Quality of Urban Life and Neighbourhood Satisfaction: Findings From Gazimagusa (Famagusta) Area Study", international journal of social sciences and humanity studies. 2 (2), P.p: 27-37.

Zielinska wczkowska, H. and dziora kornatowska, K., W. (2010). evaluation of quality of life (Qol) of students of the university of third qge (U3A) on the basis of socio-demographic factors and health status. archives of geronto-logy and geriatrics, 1-5.

Zainal, N, Kaur, G, Aisah Ahmad, N. and Khalili, J. (2012). "Housing Conditions and Quality of Life of the Urban Poor in Malaysia", Procedia-Social and Behavioral Sciences. 50, P.p: 827–838.