جامعه‌پذیری و رابطه آن با میزان انضباط اجتماعی دانش‌آموزان مقطع متوسطه از سال تحصیلی 94- 1393

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز– ایران.

2 استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی؛ تبریز- ایران (نویسنده مسئول).

چکیده

هدف از تبیین این مقاله تعیین رابطه بین متغیرهای انضباط اجتماعی و جامعه­پذیری و ابعاد آن هست. متغیر انضباط اجتماعی نیز بر اساس نظریه پارسونز به‌ عنوان متغیر ملاک مطرح است و متغیر جامعه­پذیری بر اساس نظریه­های کولی، مید و پارسونز به‌ عنوان متغیر مستقل (پیش­بین) مطرح ‌شده است. بر این اساس متغیر انضباط اجتماعی نیز شامل ابعاد نظم اقتصادی، نظم فردی، نظم در روابط خانوادگی، نظم اخلاقی و نظم تحصیلی است و متغیر جامعه­پذیری از ابعاد مسئولیت­پذیری، سازگاری، قانون­پذیری و بلوغ اجتماعی شکل گرفته است. حجم نمونه در این تحقیق به روش نمونه­گیری طبقه­ای متناسب با حجم نمونه از جامعه آماری دانش­آموزان دبیرستان­های دولتی شهر تبریز اخذ شده برابر با 241 نفر است. در این تحقیق از روش پیمایش و ابزار پرسشنامه برای جمع­آوری داده­ها استفاده شده و برای بررسی پایایی ابزار تحقیق از آلفای کرونباخ استفاده شده ­است. نتایج حاصل از تحلیل داده­­ها و یافته­های تحقیق حکایت از تایید فرضیه­های اصلی تحقیق دارد که به وجود تفاوت متغیر انضباط اجتماعی با متغیر جامعه­پذیری و ابعاد آن اختصاص دارد و تنها با بُعد سازگاری تفاوت مشاهده نشد. بر این اساس بیشترین میزان تفاوت در ابعاد جامعه‌پذیری مربوط به متغیر مسئولیت­پذیری با ­انضباط اجتماعی است. هم­چنین، بر اساس نتایج حاصل از آنالیز واریانس یک‌طرفه ابعاد نظم اقتصادی و نظم اخلاقی با میزان متغیر وابسته جامعه­پذیری و­ میزان آن تفاوت مشاهده شد.
هم­چنین نتایج حاصل از ­بررسی رابطه متغیرهای زمینه­ای با­ متغیرهای تحقیق نشان­دهنده­ی این است که رابطه متغیرهای جنسیت و درآمد خانواده با ­متغیرهای تحقیق معنی­دار بوده و ­متغیرهای منزلت شغلی والدین، تحصیلات والدین، بُعد خانواده و ­رشته تحصیلی رابطه معنی­داری با­ متغیرهای تحقیق نداشته­اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Socialization and its relation with social discipline of high school students in 1393-94 Educational years

نویسندگان [English]

  • Mahdieh Tahmasebi 1
  • Mahmood Elmi 2
چکیده [English]

The purpose of this study is determining the relationship between social discipline variables and socialization and its dimensions. Social discipline variable is dependent variable based on Parson’s theory and socialization is independent variable according to Cooley, Mead and parson.Social discipline includes dimensions such as: economic order, individual order, order in family relations, moral order and educational order and also socialization includesdimensions as: responsibility, adaptability, accountability and social maturity. The population is all non-profit high school students in Tabriz and the sample of the study is 241 students who were selected by stratified sampling. This study is a survey and in order to collect the data a questionnaire was used that its reliability is evaluated by Cronbach Alpha. The results show that, there is a difference between social discipline and socialization and its dimensions and there is no difference between social discipline and adaptability dimension. More difference is between responsibility and social discipline. Also, there is a difference between economic order and moral order and socialization according to one- way an ova test.Moreover, the results of the examination of background variables and main variables show that, there is a meaningful relationship between gender and family income and main variables and there isn’t a meaningful relationship between parental occupational status, parental education, family size and major and main variables. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • social discipline
  • Socialization
  • order and students

«مطالعات جامعه‌شناسی»

سال ششم، شماره بیست و چهارم، پاییز 1393

ص ص83- 67

 

 

 

 

 

جامعه­پذیری و رابطه آن با میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان
مقطع متوسطه از سال تحصیلی 94-
1393 

مهدیه طهماسبی[1]

دکتر محمود علمی[2]

تاریخ دریافت مقاله:25/11/1394

تاریخ پذیرش نهایی مقاله:23/3/1395

چکیده

هدف از تبیین این مقاله تعیین رابطه بین متغیرهای انضباط اجتماعی و جامعه­پذیری و ابعاد آن هست. متغیر انضباط اجتماعی نیز بر اساس نظریه پارسونز به‌ عنوان متغیر ملاک مطرح است و متغیر جامعه­پذیری بر اساس نظریه­های کولی، مید و پارسونز به‌ عنوان متغیر مستقل (پیش­بین) مطرح ‌شده است. بر این اساس متغیر انضباط اجتماعی نیز شامل ابعاد نظم اقتصادی، نظم فردی، نظم در روابط خانوادگی، نظم اخلاقی و نظم تحصیلی است و متغیر جامعه­پذیری از ابعاد مسئولیت­پذیری، سازگاری، قانون­پذیری و بلوغ اجتماعی شکل گرفته است. حجم نمونه در این تحقیق به روش نمونه­گیری طبقه­ای متناسب با حجم نمونه از جامعه آماری دانش­آموزان دبیرستان­های دولتی شهر تبریز اخذ شده برابر با 241 نفر است. در این تحقیق از روش پیمایش و ابزار پرسشنامه برای جمع­آوری داده­ها استفاده شده و برای بررسی پایایی ابزار تحقیق از آلفای کرونباخ استفاده شده ­است. نتایج حاصل از تحلیل داده­­ها و یافته­های تحقیق حکایت از تایید فرضیه­های اصلی تحقیق دارد که به وجود تفاوت متغیر انضباط اجتماعی با متغیر جامعه­پذیری و ابعاد آن اختصاص دارد و تنها با بُعد سازگاری تفاوت مشاهده نشد. بر این اساس بیشترین میزان تفاوت در ابعاد جامعه‌پذیری مربوط به متغیر مسئولیت­پذیری با ­انضباط اجتماعی است. هم­چنین، بر اساس نتایج حاصل از آنالیز واریانس یک‌طرفه ابعاد نظم اقتصادی و نظم اخلاقی با میزان متغیر وابسته جامعه­پذیری و­ میزان آن تفاوت مشاهده شد.

هم­چنین نتایج حاصل از ­بررسی رابطه متغیرهای زمینه­ای با­ متغیرهای تحقیق نشان­دهنده­ی این است که رابطه متغیرهای جنسیت و درآمد خانواده با ­متغیرهای تحقیق معنی­دار بوده و ­متغیرهای منزلت شغلی والدین، تحصیلات والدین، بُعد خانواده و ­رشته تحصیلی رابطه معنی­داری با­ متغیرهای تحقیق نداشته­اند.

واژگان کلیدی: انضباط اجتماعی، جامعه‌پذیری، نظم و دانش­آموزان.

 

مقدمه و بیان مسئله

مهم‌ترین مولود یا نتیجه‌ درجمع زندگی کردن بشر ایجاد نظم درجامعه است؛ اما اکنون پس از گذشت سال­ها و قرن­ها از برقراری قوانین قبیله­ای و وضع قوانین منطقی نظم و انضباط کامل در جامعه مشاهده نمی­شود و همه ما هر روز شاهد بی­نظمی و تخطی افراد جامعه از قوانین و انواع جرائم و در یک‌کلام جامعه‌پذیری ناقص افراد جامعه و گاهی خودمان هستیم.

با پیشرفت جوامع و گذر از جامعه سنتی به ‌سوی جامعه مدرن در کارکردهای نهادهای جامعه­پذیری تغییرات شگرفی ایجاد شده است. نهاد خانواده که اصلی‌ترین منبع جامعه‌پذیری افراد در دوران سنت بود کارکردهایش را به دیگر نهادها مانند رسانه و مدرسه انتقال داده است و کمتر نظاره­گر جامعه­پذیری افراد است و در این راستا با توجه به پیچیدگی­های حاصله از دوران گذر، بیشتر شاهد جامعه­پذیری ناقص افراد جامعه و به‌تبع آن قانون‌گریزی و ناهمنوایی و در یک‌کلام بی­نظمی را شاهد هستیم.

توسعه زندگی شهری، گسترش بی‌رویه مهاجرت­ها از روستاها به شهرهای بزرگ، افزایش حاشیه­نشینی در شهرها، فراوانی مشکلات اقتصادی و جوان بودن جمعیت زمینه­ساز افزایش آسیب­های اجتماعی به‌ویژه در شهرها شده است و این امر نیز بر کاهش میزان نظم و انضباط در جامعه به طرز قابل‌توجهی اثر          می­گذارد. زیر سوال رفتن ارزش­ها و هنجارهای اجتماعی، تعارض بین نسل­ها، تعارضات فردی و شخصیتی و افزایش بیماری­های روانی– روحی در جامعه را منجر می­شود، که از تبعات گذر از دوران سنتی و حاکی از نبود نظم و انضباط در افراد جامعه و جامعه­پذیری ناقص افراد است.

برای ایجاد و حاکمیت انضباط اجتماعی باید از طریق کارهای فرهنگی، احترام به قانون و مقررات را به‌ عنوان یک ارزش در وجود دانش­آموزان به ‌طور خاص و افراد جامعه به ‌طور عام درونی و نهادینه ساخت؛ بنابراین می­توان گفت که جامعه­پذیری وسیله‌ای است که به انضباط اجتماعی مطلوب در جامعه منجر می­شود. با توجه به این­که نوجوانی از مراحل مهم رشد آدمی محسوب می­شود و قشر وسیع و آینده‌ساز جامعه محسوب می­شود و هم­چنین نقش و کارکرد حساس جامعه­پذیری و انضباط­پذیری اهمیت موضوع چند برابر می­شود.

با توجه اهمیتی که جامعه­پذیری در بعد فردی و روانی بر همنوایی نوجوان تاثیر دارد، در سلامت نوجوان از بعد فردی - روانی تاثیر دارد. این امر در مراحل بعدی زندگی نوجوان موثر است. چرا که نوجوان سالم، جوان سالم و خانواده­ی سالمی تشکیل می­دهد و این خانواده­ی سالم نسل آینده‌ی سالم و درنتیجه جامعه­ای سالم با افراد سالم از نظر جسمی– روحی را منجر می­شود؛ و هزینه­های کنترل اجتماعی در جامعه کاهش می­یابد. در مجموع موارد ذکر شده در توسعه و سیاست­گذاری اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه تاثیر فراوان دارد.

امر جامعه­پذیری از دوران خردسالی آغاز می­شود و از همان اوان کودکی، یادگیری نظم در امور را تسهیل می­کند. همچنان که گوتمن اشاره کرده است «منضبط شدن یکی از حقایق زندگی است؛ بخشی از فرآیند رشد و بزرگ شدن انسان است»(گوتمن، 1380: 13).

به‌ واسطه جامعه­پذیری، هر فرد ارزش­ها، هنجارها و مهارت­های اجتماعی لازم برای مشارکت موثر و فعّال در زندگی اجتماعی را کسب می­کند­(بروم و دیگری به نقل از علاقه­بند، 1384: 91-90).

انضباط اجتماعی و نیز جامعه­پذیری نوجوانان از مسائل درخور توجه در تمام جوامع است که اگر به‌ طور کامل در جامعه محقق گردد، شاهد شکوفایی جامعه­ای سالم در نسل آینده خواهیم بود؛ و اگر این مسئله تحقق نیابد، هنجارها و ارزش­های جامعه در فرد درونی نخواهد شد؛ که در ابعاد مختلف فردی و اجتماعی در آینده برای جوامع را شاهد خواهیم بود؛ و همنوایی با هنجارهای جامعه جای خود را به انحراف و کج‌رفتاری گوناگون خواهد داد که این مسئله در ابعاد مختلف فردی و اجتماعی در جامعه نمایانگر خواهد بود. چرا که رفتار نابهنجار شاخصی از نارسایی جامعه­پذیری است که به‌تبع در انضباط­ناپذیری افراد نیز موثر خواهد بود.

بر این اساس در مقاله حاضر به دنبال این هستیم تا ضمن بررسی ابعاد و میزان انضباط اجتماعی و هم­چنین ابعاد و میزان جامعه­پذیری و نقشی که هر یک از این ابعاد جامعه­پذیری بر میزان انضباط اجتماعی دارد را مورد بررسی و مطالعه قرار دهیم؛ بنابراین تحقیق حاضر درصدد پاسخگویی به این سوال‌ها است: 1. میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان چقدر است؟ 2. میزان جامعه­پذیری دانش­آموزان چقدر است؟ 3. انضباط اجتماعی چه رابطه‌ای با جامعه­پذیری دانش­آموزان دارد؟

 

اهداف تحقیق

هدف کلی: تعیین ارتباط انضباط اجتماعی با میزان جامعه­پذیری دانش­آموزان مدارس شهر تبریز.

 

اهداف اختصاصی تحقیق

- تعیین میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان مدارس شهر تبریز.

- تعیین میزان جامعه­پذیری دانش­آموزان مدارس شهر تبریز.

- تعیین رابطه­ی انضباط اجتماعی با ابعاد جامعه­پذیری (قانون­پذیری، سازگاری، مسئولیت‌پذیری و بلوغ اجتماعی) دانش­آموزان مدارس شهر تبریز.

- تعیین رابطه­ی ابعاد انضباط اجتماعی (تنظیم اقتصادی، تنظیم اخلاقی، نظم در روابط خانوادگی، نظم فردی و نظم تحصیلی) با میزان جامعه­پذیری دانش­آموزان نوجوان مدارس شهر تبریز.

- تعیین رابطه‌ی عوامل خانوادگی (میزان درآمد خانواده، بعد خانواده، تحصیلات والدین و منزلت شغلی والدین) با میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان نوجوان مدارس شهر تبریز.

- تعیین تفاوت میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان مدارس شهر تبریز برحسب دختر و پسر.

- تعیین تفاوت میزان جامعه­پذیری دانش­آموزان مدارس شهر تبریز برحسب دختر و پسر.

 

پیشینه تجربی

مروری بر تحقیقات داخلی

رسول‌زاده طباطبایى، کاظم و نرگس عبدى­(1389) در مقاله­ای با عنوان بررسى رابطه میان عوامل شخصیتی و میزان انضباط اجتماعی با توجه به پای­بندی مذهبی، عوامل شخصیتی موثر بر انضباط اجتماعى را با توجه به پای­بندی مذهبی در بین شهروندان تهرانى با استفاده از روش توصیفی مورد بررسی قرار دادند. نتیجه‌ی پژوهش نشان داد هر چه افراد اجتماعی­تر و سازگارتر باشند انضباط ­پذیرتر می­شوند.

فخرایی­(1375) نقش خانواده در وجدان­کاری، انضباط اجتماعی و انضباط اقتصادی را به روش­کتابخانه­ای– اسنادی انجام دادند. در این مطالعه محقق بر نقش خانواده به ‌عنوان نخستین و کوچک­ترین نهاد اجتماعی در فرآیند جامعه­پذیری افراد تاکید دارد؛ و با ذکر اهمیت خانواده کارکردهای آن در سطوح مختلف جامعه به بحث در مورد رابطه­ای که خانواده با مفاهیمی مثل وجدان کاری، انضباط اجتماعی و انضباط اقتصادی داشته باشد پرداخته است.

سید­حسین سلیمی­(1382) مطالعه­ا‌ی با عنوان تاثیر رفتار معلم بر نظم­پذیری دانش­آموزان در مدرسه را به شیوه‌ی پیمایش انجام دادند. نتایج تحقیق نشان داد که رابطه دوستانه و صمیمی معلمان با دانش­آموزان، احترام گذاشتن به دانش­آموزان و نیز موفقیت خانوادگی دانش­آموزان موجب افزایش میزان نظم­پذیری آنان می‌گردد.

درتحقیقی که با عنوان جامعه­پذیری دختران و پسران توسط محمود بابا­اوغلی انجام ‌گرفته است، مدرسه از جمله نهادهای موثر بر جامعه‌پذیری دختران محسوب می­شود. دختران در مقایسه با پسران آمادگی روانی بیشتری جهت درونی کردن الگوهای فرهنگی از خود نشان می­دهد و درصد تخلفات راهنمایی رانندگی به‌ طور چشمگیری در بین خانم­ها کمتر از آقایان است؛ و هم­چنین دختران بیشتر از پسران جامعه­پذیر می­شوند.

ذوالفقاری زعفرانی و همکاران­(1389) تحقیقی با عنوان بررسی تاثیر نهاد خانواده و مدرسه بر جامعه­پذیری دانش­آموزان مقطع متوسطه رودهن به انجام رسانیدند. نتایج پیمایش نشان می­دهد که بین مولفه­های نهاد خانواده و مدرسه با نوع جامعه­پذیری دانش­آموزان تفاوت معناداری وجود دارد و هم­چنین نتایج نشان داد که شدت تاثیر نهاد خانواده بر جامعه‌پذیری دانش­آموزان بیشتر از نهاد مدرسه است.

 

مروری بر تحقیقات خارجی

نظم و انضباط مهاجران کره­ای و شایستگی اجتماعی کودکان و مشکلات رفتاری آن­ها: هدف از این مطالعه کشف رابطه بین نظم و انضباط مهاجران کره­ای (مثل نظم و انضباط مثبت، مناسب و سخت)، شایستگی کودکان و مشکلات رفتاری آن­ها است. اطلاعات خود گزارش­دهی از 58 مادر و 20 پدر کودکان 3 تا 8 ساله جمع‌آوری شد. تنها نظم و انضباط خشن و سخت والدین با مشکلات رفتاری کودکان ارتباط مثبت داشت. در میان راهبردها و استراتژی‌های خاص نظم و انضباط، محبت فیزیکی مادر، اصلاح سوء رفتار و استدلال با شایستگی­کودکان رابطه مثبت وجود داشت. هم­چنین تنبیه فیزیکی توسط­پدر با مشکلات رفتاری کودکان رابطه مثبت داشت. پدران مهاجر نیاز به یادگیری راه­های جایگزین برای مدیریت سوء رفتار کودکان داشتند(Kim ale, 2010).

مشکلات انضباطی در دوره آموزش متوسطه:یک نمونه از آمازیا،برخی فعالیت­ها مثل فعالیت­های هدفمند، محیط مناسب، عادات همکاری و خودکنترلی درتعریف نظم و انضباط اهمیت زیادی­دارد. مشکل انضباط با انگیزش برای فرایند یادگیری نسبت معکوس دارد­(لاسینا-گیفورد و همکاران، 2000). به خاطر این­که فردی که مشغول یادگیری است این یک نیاز برای اوست که در موقعیت یادگیری فعالانه شرکت کند. مشکلات انضباطی در آموزش و تدریس می‌تواند به دو روش مطرح شود: اول این­ که مشکلات انضباطی در سر­تا­سر مدرسه موجود است و دوماً مشکلات انضباطی به ‌طور مستقیم برون­داد آموزش و موقعیت­های تدریس درکلاس را تحت تاثیر قرار می‌دهد. بین مشکلات انضباطی دانش­آموزان و فاکتور­- های معلمان و مدیران رابطه وجود دارد و این فاکتورها (معلمان و مدیران) در مشکلات انضباطی نقش مهمی دارند­(Uston & et al, 2009: 16-17)­.

اولسون­(1991) تحقیقی مبنی بر این­ که چه چیزی در ایجاد انضباط اجتماعی موثر است انجام داد که حاصل این تحقیق چنین اذعان می­شود که ارزش­ها در ایجاد انضباط اجتماعی تاثیر دارد که ارزش­ها به دو مقوله تقسیم می­شوند: ارزش­های ابزاری و ارزش­های غایی. ارزش­های ابزاری وسیله‌ای برای کسب هدف و ارزش­های غایی کیفیت‌های ذاتی خوب هستند، ارزش‌هایی مثل عزت، احترام، تعهد، معرفت، دوستی، اعتماد و صداقت در روابط اجتماعی باعث افزایش و تکثیر در جامعه و نهایتاً نظم می­شود و در مقابل ارزش­هایی که در حوزه­ی اقتصادی و سیاسی جامعه وجود دارند، بیشتر متغیر و ابزاری هستند و مصرف آن­ها در روابط اجتماعی باعث تنزل و کاهش نظم می­شود مثل زر و زور­(به نقل تیموری­نژاد و همکاران، 1392: 6).

بررسی سطوح جامعه­پذیری گروهی از دانشجویان درگیر در فعالیت­های ورزشی فردی و گروهی: در این مطالعه مقیاس جامعه­پذیری ساهان­(2007) بکار رفت و برای تجزیه ‌و تحلیل داده­ها از آزمون کولمونگروف اسمیرنف و تحلیل واریانس دو طرفه مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد که دانشجویانی که در ورزش­های گروهی فعالیت می­کنند سطوح جامعه­پذیری بالاتری نسبت به دانشجویانی دارند که در ورزش­های فردی­شرکت می­کنند. متغیرهای رشته تحصیلی و نوع دانشکده نیز در سطوح جامعه­پذیری دانشجویان تاثیر دارد­(Devecioglu & ela, 2012).

لوین­(1996) پژوهشی تحت عنوان کامپیوترها به‌ عنوان جامعه­پذیری و سرگرمی بچه­ها و صفحات وب به خود اختصاص داده است. مطالعاتی که در این زمینه انجام‌شده است جنبه­های مثبت و منفی جامعه­پذیری را بررسی می­کند: روحیه خود سودمندی، عینی بودن و بی‌تعصب بودن از جنبه­های مثبت جامعه­پذیری و ایجاد رفتارهای خشونت‌آمیز، مدل‌های نقش غیر­کارکردی، اعتیاد به کامپیوتر و بلوغ زودرس از جنبه­های منفی جامعه‌پذیری کامپیوترها بر شمرده است­(به نقل از زعفرانی و دیگری، 1389).

بامرنید­(2000) تحقیقی تحت عنوان جامعه­پذیری و شیوه­های مختلف برخورد والدین با فرزندان انجام داده است. او در این تحقیق تاثیر شیوه­های استبدادی، آسان‌گیر، امتناع و اقتداری چهار نوع برخورد والدین با فرزندان را نشان می­دهد. نتیجه تحقیق نشان می­دهدکه شیوه اقتداری تاثیر بیشتری در درونی کردن هنجار­- های موردنظر در فرزندان دارد­(همان منبع).

اسمدی­(2001) تحقیقی تحت عنوان جامعه­پذیری بچه­هایی­که درخانه آموزش می­بینند انجام داده است که به این نتایج رسیده­ است­که: بچه­هایی که درخانه آموزش دیده­اند بهتر از بچه­هایی­که در مدارس عمومی آموزش دیده­اند به بلوغ رسیده­اند. اولین چیزی که سریعاً به ذهن می­رسد این است که خانواده، بچه­هایی که در خانه آموزش می­بینند به ‌اندازه کافی نیازهای جامعه­پذیری آن­ها را برآورده می­کنند و معنای عمیق­تر این است که ما نیاز به یک تجدیدنظر در انگاشته­های جامعه­پذیری داریم­(همان منبع).

 چهارچوب نظری مورد استفاده

نظم فردی در دیدگاه کنش­متقابل نمادین: در اندیشه­ی مرکزی دیدگاه کنش­متقابل «تعیین وضعیت» و شیوه­های رسیدن به آن تاکید فراوانی شده است. به‌ طور کلی نظم اجتماعی از دیدگاه نظریه‌پردازان کنش­متقابل نمادی حاصل فرآیند مستمر کنش­متقابل بین اعضای جامعه است، کنش­متقابل میان کسانی که وضعیت­ها را در نظر گرفته و به آن­ها عکس­العمل نشان می­دهند؛ بنابراین دیدگاه کنش­متقابل نمادی خیلی با نگرش به امور از منظر نظام اجتماعی سروکار ندارد، زیرا سازمان جامعه از نظر این دیدگاه سازمانی سیال و در حال تغییر و تحول است، سازمانی است که به ‌واسطه گفتگوی مستمر بین اعضای بسیار زیادش دائم مشمول تغییر و تحول قرار می‌گیرد­(ورسلی، 1388: 151-150).

امیل دورکیم[3] و نظم اخلاقی:­ انتظام با منظم بودن که در آن فرد به وظایف خود در شیوه­ای منظم و زمان صحیح و با صبر و حوصله عمل نماید. از نظر دورکیم نظم اخلاقی بر این انتظام مبتنی است. دورکیم در همین رابطه به تغییراتی که در حالات و رفتار فرد پیدا می­شود اشاره‌ کرده و بیان می­دارد: آن­چه صفت مشخصه فعالیت فرد را از دیگران جدا می­کند بی­نظمی کامل در حالات فرد است­(دورکیم، 1961: 861؛ به نقل از معین­فر، 1388: 70).

گرایش انضباط از این نقطه‌نظر، اعتدال و میانه­روی در تمایلات، آرزوهای شخص و ایجاد خودتنظیمی در اوست. تجربه مشترک ما بیان می­دارد که انسان در طول جریان رشد خود، به نیرویی برخورد می­کند که قیود هنجاری نام دارد و رفتار و خواسته­های انسان را کنترل می‌کند. فرد وقتی یک‌ چیزی را دوست دارد، هنگامی راضی می­شود که آن را به دست آورد. او نه ‌تنها نمی­خواهد به ‌وسیله‌ی خود متوقف شود، بلکه آغاز توقف به‌ وسیله دیگران را هم به ‌آسانی نمی­پذیرد. ازنظر دورکیم کنترل­عواطف و احساسات اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا هنگامی‌که فرد با ابراز مقاومت از سوی انسان­های دیگر مواجه می­شود، در او احساس خشم به وجود می­آید­(همان).

نظم تحصیلی و تالکوت پارسونز[4] : به اعتقاد پارسونز در جامعه با مسئله­ای به نام انتقال ارزش­های اساسی به افراد رو به رو هستیم و این ارزش­ها هستند که کیفیت عمل افراد را تعیین می­کنند و در بقای نظم سهیم‌اند. به ‌منظور تبیین این مطلب، پارسونز با تعریفی از هنجارها بحث را آغاز می­کند. از دیدگاه وی، هنجارها، نمودهای عملی و تفصیلی اهدافی هستند که توسط ارزش­های جامعه مشخص شده­اند و به همین دلیل در سازش میان اجزاء متعدد نظام سهیم هستند و فعالیت­های یک حوزه را با عمل حوزه­های دیگر جامعه به هم پیوند می­دهند. این­که چرا اعضای یک جامعه ارزش­ها و هنجارهای یک جامعه را می­پذیرند، از دید پارسونز دلیل این امر آن است که افراد، آن هنجارها و ارزش­ها را «درونی می‌کنند» و از این طریق آن ارزش‌ها و هنجارها جزء اعتقادات درونی، امتیازات شخصی و انتظارات افراد دیگر از یک­دیگر می‌شود. افراد درصددند همان انتظاراتی را بیاموزند که در محیط اجتماعی آن­ها جاری است و انتظاراتی که هم‌ اکنون در ضمیر افراد وارد شده است همان­هایی هستند که به‌ نوبه‌ی خود به آیندگان، از طریق بازی در فرآیند کنش‌های ترغیب‌کننده و بازدارنده انتقال داده خواهد شد.

این مدل درونی شده­ی ارزش­ها و هنجارها، زمینه‌ساز مدل ساده­ای از الگوهای پایدار رفتاری در مناسبات اجتماعی می­شود. این امر نیز قدرت پیش‌بینی در فعالیت­های روزمره را افزایش می­دهد، بدین‌سان زمانی که مردم سعی می­کنند به شیوه­های مورد انتظار دیگران عمل کنند، در واقع به خاطر ترس از تنبیه همراه با انحراف، بر خود لازم می­بیند تا بر اساس شیوه­ها و الگوهای استقرار یافته‌ای عمل کنند که در جریان انتظارات متقابل مردم به وجود آمده و ادامه یافته است­(ورسلی، 1388: 75-73).

پارسونز هسته اصلی نظم اجتماعی را در کم ­و کیف انسجام رفتاری می­بیند که مبتنی بر اصول مشترک ارزشی در جامعه است. در وهله اول پارسونز حل مسئله نظم را منوط به تنظیم روابط بین واحدها بر مبنای اصول مشترک ارزشی که از طریق نهادینه شدن اجتماعی و نهادینه شدن فرهنگی میسر می­شود و در وهله دوم حل مشکل نظم را با تنظیم هنجار درون واحدی از طریق درونی کردن فرهنگ ممکن می­داند­(چلبی، 1375: 14).

مارکس [5]و نظم اقتصادی: از دید کارل مارکس هستی و موجودیت جامعه در فرآیند کار و کم ­و کیف رابطه میان نیروهای تولیدی و روابط تولید سازمان می­یابد. پس برای محافظت از جامعه و دوام آن نیازمند توجه به پروسه کار و عناصر اساسی آن (نیروهای تولیدی و روابط تولیدی) است؛ بنابراین جامعه با حفظ استقلال، آزادی عمل حرف و مشاغل گوناگون و اعطای اختیار در تنظیم روابط تولیدی قادر به حمایت و دفاع از اعضای خود در مقابل تهدیدات و آسیب­های مختلف است. از نظر وی اصناف، اتحادیه­های شغلی و حرفه­ها برحسب میزان فعالیت، حوزه اختیارات و نوع درخواست­ها و عملکردهایشان در جامعه نقشی بسیار مهم دارند­(نویدنیا، 1385: 35).

در نظر مارکس تنها حمایت از نیروهای تولیدی و برخورداری آنان از امنیت شغلی می­تواند نظم بخش جامعه باشد؛ و با وجود نظم، آسیب­های اجتماعی وجود نخواهد داشت.

متغیر جامعه­پذیری و ابعاد آن نیز از تلفیقی از نظریات موجود در دیدگاه کنش­متقابل نمادین مانند دیدگاه جورج هربرت مید[6] ، چارلز هورتون کولی[7] و امیل دورکیم مورد بررسی قرار گرفته است.

در تحقیق حاضر از نظریات متعددی استفاده شده است که به‌ طور خلاصه در زیر به آن اشاره شده است.

 

 

 

 

بررسی رابطه بین جامعه­پذیری و میزان انضباط اجتماعی در بین دانش‌آموزان

 

جامعه­پذیری

میزان انضباط اجتماعی

نظریه مید:

به عبارتی، یکی از نتایج حیاتی فرایند اجتماعی شدن، توانایی پیش­بینی انتظارات دیگران از ما و شکل دادن به رفتارمان بر طبق آن­هاست.

 

کنش­متقابل نمادین: اجتماعی شدن فراگرد یک­طرفه­ای نیست که طی آن، کنشگر اطلاعاتی را دریافت کند، بلکه فراگرد پویایی است که کنشگر از طریق آن اطلاعات به دست آمده را شکل می­دهد و آن را با نیازهایش سازگار می­سازد.

 

 

دورکیم: ما باید به فرزندان خود آموزش دهیم تا آن­ها بتوانند جلوی خواسته­ها و آرزوهای خویش را بگیرند و اشتهای خود را از همه چیز محدود کنند این اعمال محدودیت شرط خوشبختی و سلامت اخلاقی است.

 

نظریات کولی:

 

 

گروه نخستین توانایی «خود را به جای دیگری گذاشتن» را تقویت می­کند و با ایجاد حساسیت نسبت به واکنش­های دیگران که بدون آن زندگی اجتماعی امکان­ناپذیر است، فرد را از پیله خودبینانه­اش بیرون می­کشد. در همین گروه­های نخستین است که ماهیت انسانی پدید می­آید.

 

خود آیینه سان: واقعیات فرد را قادر می­سازد تا تصور «خود» را رشد دهد تا از این طریق بتواند نقش خود را بر دیگران به نمایش گذارد. خود محصول فرآیند یادگیری و کنش­متقابل اجتماعی است و هر آن­چه مربوط به شخصیت انسان است، از جامعه به دست می­آید و فطری و غریزی نیست.

 

 

به نظر مید: وظیفه­ی اصلی بازی نزد کودک انسان ایفای نقش و تکوین شخصیت اجتماعی و تمرین آزاد در مناسبات و روابط گروهی است.

 

 

نظم فردی

 

 

نظم اجتماعی در نظریه کنش­متقابل نمادین حاصل فرآیند مستمر کنش­متقابل بین اعضای جامعه است، کنش­متقابل میان کسانی که وضعیت­ها را در نظر گرفته و به آن­ها عکس­العمل نشان می­دهند.

 

 

 

نظماخلاقی

 

انتظام با منظم بودن که در آن فرد به وظایف خود در شیوه­ای منظم و زمان صحیح و با صبر و حوصله عمل نماید. از نظر دورکیم نظم اخلاقی بر این انتظام مبتنی است.

 

 

نظم در روابطخانوادگی

 

نظم اجتماعی برآیند انضباط فردی افراد جامعه است و زمانی نظم اجتماعی حاصل می­شود که افراد جامعه دارای انضباط شخصی باشند. اگر افراد یک جامعه انضباط نداشته باشند، در آن جامعه نظم اجتماعی و عمومی برقرار نخواهد شد.  

 

 

میزان قانون‌پذیری

 

میزان سازگاری اجتماعی

 

میزان   مسئولیت­پذیری

 

میزان بلوغ اجتماعی

ترکیبی از نظریات فوق­الذکر در تبیین این متغیرها استفاده خواهد شد.

نظم تحصیلی

به اعتقاد پارسونز در جامعه با مسئله­ای به نام انتقال ارزش­های اساسی به افراد رو به رو هستیم و این ارزش­ها هستند که کیفیت عمل افراد را تعیین می­کنند و در بقای نظم سهیم­اند.

 

 

 

نظم اقتصادی

 

 

مارکس معتقد است اقتصاد نقش مهم و تعیین کننده­ای در به وجود آمدن تغییرات اجتماعی دارد و تحول یک جامعه، مبتنی بر توسعه فعالیت­های اقتصادی آن است. انسان­ها قبل از این­که بتوانند اشکال اجتماعی مانند سیاست و مذهب را ایجاد کنند، بایستی معیشت خود را فراهم کرده باشند.

 

 

 

عوامل خانوادگی

(عوامل زمینه­ای)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                 

 

بُعد خانواده

منزلت شغلی پدر

تحصیلات مادر

درآمد خانواده

منزلت شغلی مادر

 

رشته تحصیلی

جنسیت

پایه تحصیلی

نظم اقتصادی

نظم فردی

نظم اخلاقی

نظم تحصیلی

نظم در روابط خانوادگی

بلوغ اجتماعی

مسئولیت­پذیری پذیری

عوامل خانوادگی

جامعه پذیری

عوامل فردی

انضباط اجتماعی

تحصیلات پدر

قانون­پذیری

سازگاری

اجتماعی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل شماره (1): مدل تحلیلی تحقیق

 

تعریف نظری انضباط:انضباط در لغت به معنای سامان گرفتن، نظم و تربیت، درستی و عدم هرج‌ و مرج است­(دهخدا، 1377: 61-35).

انضباط اجتماعی یک هنجار اجتماعی است که برای تداوم زندگی اجتماعی و ایجاد نظم اجتماعی در جامعه پدید می­آید. وجود انضباط اجتماعی موجب آرامش جامعه و محیط کار و در نتیجه موجب افزایش بهره­وری می­گردد. در واقع انضباط اجتماعی برخاسته از باورها و ارزش­های اجتماعی هر جامعه و هر فرد است. باورها و ارزش­های اجتماعی از روابط و مناسبات اجتماعی هر جامعه نشات می­گیرد. هر قدر روابط و مناسبات اجتماعی بر اصول انسانی و عدالت استوارتر باشد، انضباط اجتماعی در جامعه از سطح بالاتری برخوردار می­شود، بنابراین انضباط اجتماعی زمانی در جامعه به بهترین اندازه می­رسد که افراد جامعه احساس اجحاف نکنند و یا از مدیریت سیاسی جامعه فاصله نگیرند­(نعیم‌آبادی، 1388).

تعریف نظری جامعه­پذیری:جامعه­پذیری همنوایی فرد است با هنجارهای گروهی و هر یک از اعضای جدید گروه به ‌حکم جامعه­پذیری رفتار خود را موافق مقتضیات گروه در می­آورد و دانسته یا ندانسته راه و رسم زندگی گروهی را می­پذیرد. این جریان از طریق کنش­متقابل اجتماعی صورت می­پذیرد و مردم به ‌وسیله آن شخصیت خود را به دست آورده و شیوه زندگی جامعه خود را می­آموزند. جامعه­پذیری فرد را به آموختن هنجارها، ارزش­ها، زبان­ها، مهارت­ها، عقاید و الگوهای فکر و عمل­که همگی برای زندگی اجتماعی ضروری است، قادر می­سازد­(رابرتسون، 1373: 112).

 

جامعه­آماری و حجم نمونه

این تحقیق شامل تمامی دانش­آموزان دختر و پسر مقطع متوسطه مدارس دولتی شهر تبریز است که در رشته­های نظری پایه­ی اول عمومی، دوم و سوم متوسطه در یکی از رشته­های ادبیات و علوم انسانی، علوم تجربی و ریاضی و فیزیک در یکی از مناطق پنج‌گانه‌ی آموزش ‌و پرورش شهر تبریز در سال تحصیلی 94-93­13 مشغول به تحصیل بوده­اند­؛ که تعداد آن­ها طبق آخرین آمار سازمان آموزش ‌و پرورش آذربایجان­شرقی برابر با 28602 نفر است که به تفکیک دختر 14045 نفر و پسر 14557 نفر است. در این تحقیق برای برآورد حجم نمونه از فرمول کوکران[8]  استفاده شد که به شرح زیر است:

=n

در این فرمول: N: جامعه آماری،       n: نمونه آماری،      96/1=t: ضریب اطمینان 95%

05/0=d: دقت احتمالی مطلوب وs2: مقدار واریانس به‌ دست ‌آمده از مطالعه مقدماتی

با توجه به این­که واریانس متغیر انضباط اجتماعی (به ‌عنوان متغیر وابسته در تحقیق حاضر) بر اساس پیش‌آزمون برابر با S2=1007/713  است، لذا در فرمول کوکران، آماره مذکور وارد شده است. مقدار t با حدود اطمینان 95 درصد برابر با 96/1 t=در نظر گرفته شده است. هم­چنین با توجه به این­که خطای معیار میانگین برابر با 031/4 است، از این ‌رو بر اساس رابطه مربوط به محاسبه d، مقدار آماره d برابر با برآورد شده است. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران به شرح زیر است که 237 نفر محاسبه شده است.

 

شیوه نمونه­گیری

نمونه آماری مورد مطالعه در این پژوهش 237 نفر (حجم نمونه 237 نفر بود که پس از گرد شدن تعداد هر طبقه 241 نفر شد) از دانش­آموزانی که در سال تحصیلی 94-­1393 در مدارس دولتی نواحی پنج‌گانه تبریز مشغول به تحصیل بوده­اند است که با استفاده از روش نمونه­گیری طبقه‌ای استفاده شده است. به ‌این ‌ترتیب که پس از برآورد حجم نمونه، بر اساس نسبت دانش­آموزان دختر و پسر، نسبت دانش­آموزان در هر ناحیه، دانش­آموزان مشغول به تحصیل در پایه­های اول، دوم و سوم، تعداد نمونه برای هر یک از گروه­های مذکور تعیین شد.

 

ابزار گردآوری اطلاعات

 ابزار اندازه­گیری مورد استفاده در این تحقیق پرسشنامه است. روش تهیه سوال­ها و گویه­های پرسشنامه بر اساس چارچوب نظری تحقیق و تعاریف مربوط به متغیرها مطرح شده است که برای سنجش این متغیرها، سوال­ها و گویه­هایی به‌ صورت بسته پاسخ طراحی شده است. کلیه­ی گویه­ها و سوال­های تخصصی مربوط به موضوع در طول یک طیف 6 قسمتی از نوع لیکرت ارزش­گذاری شده است. پرسشنامه مذکور از 9 سوال شناسایی و 57 سوال و گویه تشکیل شده است. هم­چنین سوال­ها و گویه­ها بسته به نوع آن­ها در یکی از سطوح اندازه­گیری اسمی و رتبه­ای مورد سنجش قرار گرفته­اند.

 

پایایی گویه­ها

 پایایی سوال­ها پرسشنامه بر اساس آلفای کرونباخ تعیین شد. مقدار آلفا در دامنه صفر تا یک است به‌ طوری‌که ازطریق این ضریب به پایداری درونی گویه­ها پی برده می­شود. درجدول شماره (1) مقدار پایایی هر یک از گویه­ها گزارش شده است.

 

جدول شماره (1): پایایی متغیرهای مورد مطالعه

 

متغیر

مقدار پایایی محاسبه‌شده

 

انضباط

اجتماعی

نظم اقتصادی

427/0

801/0

نظم اخلاقی

695/0

نظم در روابط خانوادگی

414/0

نظم فردی

404/0

نظم تحصیلی

353/0

جامعه‌پذیری

قانون­پذیری

558/0

789/0

سازگاری اجتماعی

406/0

مسئولیت‌پذیری

639/0

بلوغ اجتماعی

407/0

             

 


روش تجزیه‌ و تحلیل اطلاعات

تجزیه ‌و تحلیل داده­ها با استفاده از نرم‌افزار spss نسخه 16 انجام‌ شده است.

 

یافته­های تحقیق

جدول شماره (2): نتایج حاصل از آزمون فرضیه‌های تحقیق

متغیرهای تحقیق

سطح سنجش

F

T

پیرسون

سطح معنی‌داری

جنسیت

اسمی دوحالته

-

006/4-

-

000/0

پایه تحصیلی

رتبه­ای

849/0

-

-

429/0

رشته تحصیلی

رتبه­ای

684/0

-

-

563/0

میزان درآمد خانواده

رتبه­ای

149/0

-

-

980/0

بعد خانوار

فاصله­ای

-

-

063/0

332/0

تحصیلات پدر

رتبه­ای

578/0

-

-

748/0

تحصیلات مادر

رتبه­ای

622/0

-

-

713/0

منزلت شغلی پدر

رتبه­ای

891/0

-

-

534/0

منزلت شغلی مادر

رتبه­ای

295/1

-

-

273/0

میزان جامعه‌پذیری

فاصله­ای

-

-

361/0

000/0

قانون­پذیری

رتبه­ای

666/9

-

-

000/0

سازگاری اجتماعی

رتبه­ای

466/0

-

-

761/0

مسئولیت‌پذیری

رتبه­ای

265/10

-

-

000/0

بلوغ اجتماعی

رتبه­ای

138/4

-

-

003/0

 

- فرضیه رابطه میزان جامعه‌پذیری و انضباط اجتماعی: بر اساس ضریب همبستگی مندرج در جدول شماره (2) نتیجه می­گیریم بین انضباط اجتماعی و میزان جامعه‌پذیری در سطح اطمینان 95% همبستگی مثبت و معنی‌داری وجود دارد. هم­چنین با توجه به این­که مقدار r پیرسون برابر با 361/0 و سطح معنی‌داری آن نیز برابر 000/0 است، می­توان چنین نتیجه گرفت که بین میزان انضباط اجتماعی و جامعه‌پذیری دانش­آموزان رابطه نسبتاً متوسط و مستقیم وجود دارد.

- فرضیه رابطه جنسیت و میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان: بر اساس اطلاعات جدول شماره (2)  چون مقدار عدد t برابر با 006/4- بوده و سطح معنی‌داری آن نیز برابر با 000/0 است و این عدد از 05/0 کمتر است یعنی بین جنسیت و میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان تفاوت وجود دارد؛ و با توجه به منفی بودن مقدار t می­توان نتیجه گرفت تاثیر گروه دوم بیشتر است، به عبارتی میزان انضباط اجتماعی بین پسران بیشتر از دختران است.

- فرضیه تفاوت پایه تحصیلی دانش­آموزان با میزان انضباط اجتماعی: بر اساس اطلاعات جدول شماره (2) مقدار F به‌ دست ‌آمده برابر با 849/0 و سطح معنی‌داری آن نیز برابر با 429/0 است و این عدد از 05/0 بیشتر است. با 95 درصد اطمینان می­توان گفت پایه تحصیلی دانش­آموزان با میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان تفاوتی ندارد.

- فرضیه تفاوت رشته تحصیلی با میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان: بر اساس اطلاعات جدول شماره (2) مقدار F به‌ دست‌ آمده برابر با 684/0 و سطح معنی‌داری آن نیز برابر با 563/0 است و این عدد از 05/0 بیشتر است. با 95 درصد اطمینان می­توان گفت میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با رشته تحصیلی متفاوت نیست.

- فرضیه تفاوت درآمد ماهیانه خانواده و میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان: بر اساس اطلاعات جدول شماره (2) مقدار F به ‌دست ‌آمده برابر با 149/0 و سطح معنی‌داری آن نیز برابر با 980/0 است و این عدد بیشتر از 05/0 است. با 95 درصد اطمینان می­توان گفت میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان بر اساس درآمد ماهیانه خانواده تفاوتی ندارد.

- فرضیه رابطه میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با تعداد اعضای خانواده: بر اساس اطلاعات جدول شماره (2) مقدار پیرسون برابر با 063/0 و سطح معنی‌داری آن نیز برابر با 332/0 است و این عدد از 05/0 بیشتر است. بر این اساس با 95 درصد اطمینان می­توان گفت در میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با تعداد اعضای خانواده رابطه­ای وجود ندارد.

- فرضیه تفاوت میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با میزان تحصیلات پدر: بر اساس اطلاعات جدول شماره (2) مقدار F به ‌دست ‌آمده برابر با 578/0 و سطح معنی‌داری آن نیز برابر با 748/0 است و این عدد از 05/0 بیشتر است. با 95 درصد اطمینان می­توان این فرضیه را رد کرد، یعنی گفت میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان بر اساس میزان تحصیلات پدر متفاوت نیست.

- فرضیه تفاوت میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با میزان تحصیلات مادر: بر اساس اطلاعات جدول شماره (2) مقدار F به‌ دست ‌آمده برابر با 622/0 و سطح معنی‌داری آن نیز برابر با 713/0 است و این عدد از 05/0 بیشتر است. با 95 درصد اطمینان می­توان گفت میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با میزان تحصیلات مادر متفاوت نیست.

- فرضیه تفاوت میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با منزلت شغلی پدر: بر اساس اطلاعات جدول شماره (2) مقدار F به‌ دست ‌آمده برابر با 891/0 و سطح معنی‌داری آن نیز برابر با 534/0 است و این عدد از 05/0 بیشتر است. می­توان با 95 درصد اطمینان گفت بین منزلت شغلی پدر و میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان تفاوت وجود ندارد.

- فرضیه تفاوت میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با منزلت شغلی مادر: بر اساس اطلاعات جدول شماره (2) مقدار F به ‌دست ‌آمده برابر با 295/1 و سطح معنی‌داری آن نیز برابر با 273/0 است و این عدد از 05/0 بیشتر است. با 95 درصد اطمینان می­توان گفت میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با منزلت شغلی مادر متفاوت نیست.

- فرضیه تفاوت ابعاد جامعه‌پذیری با میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان: بر اساس اطلاعات جدول شماره (2) بین قانون­پذیری و میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با مقدار F به ‌دست ‌آمده 666/9 و سطح معنی‌داری 000/0 که کمتر از آلفای تحقیق (05/0=a) است، تفاوت وجود دارد و با 95 درصد اطمینان می‌تواند وجود رابطه را تایید کرد و بین مسئولیت‌پذیری و میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با مقدار F به ‌دست ‌آمده 265/10 و سطح معنی‌داری 000/0 که کمتر از آلفای (05/0=a) تحقیق است تفاوت وجود دارد و با 95 درصد اطمینان می‌توان وجود را رابطه تایید کرد؛ و هم‌چنین بین بلوغ اجتماعی با میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان با مقدار F به ‌دست ‌آمده 138/4 و سطح معنی‌داری 003/0 که کمتر از آلفای (05/=a) تحقیق است، تفاوت وجود دارد و با 95 درصد اطمینان می­توان وجود رابطه را تایید کرد امّا بین سازگاری (466/0=F و 761/0=Sig)، با میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان تفاوت وجود ندارد.

بر اساس آزمون تعقیبی LSD می­توان چنین بیان نمود که در بررسی رابطه قانون­پذیری با میزان انضباط اجتماعی، میزان انضباط اجتماعی بین دانش­آموزانی که قانون­پذیری در بین آنان خیلی کم است کمتر از دانش­آموزانی است که میزان قانون­پذیری دربین آنان کم، متوسط، زیاد و خیلی­زیاد است و میزان انضباط اجتماعی در بین دانش‌آموزانی­که از قانون­پذیری کمتری برخوردارندکمتر از دانش‌آموزانی است که از قانون­پذیری متوسط و خیلی­زیادی برخوردار می‌باشند و هم‌چنین میزان انضباط اجتماعی دربین دانش­- ‌آموزانی که قانون­پذیری در بین آنان متوسط و زیاد است کمتر از دانش­آموزانی است که از قانون­پذیری خیلی زیادی برخوردارند.

و براساس آزمون تعقیبی LSD، بررسی رابطه مسئولیت‌پذیری با انضباط اجتماعی می‌توان چنین نتیجه گرفت که میزان انضباط اجتماعی در بین دانش­آموزانی که از مسئولیت‌پذیری خیلی­کم برخوردارند کمتر از دانش­آموزانی است­که از مسئولیت‌پذیری کم، متوسط و زیاد برخوردار هستند؛ و میزان انضباط اجتماعی در دانش­آموزانی­که مسئولیت‌پذیری کم دارند کمتر از دانش­آموزانی است­که مسئولیت‌پذیری متوسط دارند و هم‌چنین میزان انضباط اجتماعی در بین دانش­آموزانی که از مسئولیت‌پذیری کم و متوسط برخوردارند کمتر از دانش­آموزانی است که از مسئولیت‌پذیری زیاد برخوردارند.

هم‌چنین بر اساس آزمون تعقیبی Lsd، بررسی رابطه بلوغ اجتماعی با انضباط اجتماعی می­توان چنین نتیجه گرفت که میزان انضباط اجتماعی در بین دانش‌آموزانی که از بلوغ اجتماعی کم برخوردارند کمتر از دانش­آموزانی است که از بلوغ اجتماعی متوسط و زیاد برخوردار هستند.

 

بحث و نتیجه‌گیری

در تحقیق حاضر میزان انضباط اجتماعی دانش­آموزان مورد مطالعه پایین­تر از حد متوسط و حد انتظار است و انضباط اجتماعی نیز دراین تحقیق شامل ابعاد نظم­فردی، نظم در روابط خانوادگی، نظم تحصیلی، نظم اقتصادی و نظم اخلاقی است. با توجه به کم شدن ارتباطات رو در روی انسانی و جایگزینی روابط مجازی می­توان انتظار داشت که نظم فردی در جامعه کاهش یابد. چرا که نظم اجتماعی در نظریه کنش ­متقابل نمادی حاصل فرآیند مستمر کنش­متقابل بین اعضای جامعه است، کنش­متقابل میان کسانی که وضعیت­ها را در نظر گرفته و به آن­ها عکس­العمل نشان می­دهند. هم­چنین در مورد نظم اخلاقی نیز انتظام با منظم بودن که در آن فرد به وظایف خود در شیوه‌ای منظم و زمان صحیح و با صبر و حوصله عمل نماید. از نظر دورکیم نظم اخلاقی بر این انتظام مبتنی است.

نظم اجتماعی برآیند انضباط فردی افراد جامعه است و تنها زمانی حاصل می­شود که افراد جامعه دارای انضباط شخصی باشند. در رابطه با نظم تحصیلی به ­‌زعم پارسونز درجامعه با مسئله­ای به نام انتقال ارزش­های اساسی به افراد رو به رو هستیم و این ارزش­ها هستند که کیفیت عمل افراد را تعیین می­کنند و در بقای نظم سهیم‌اند، که اگر انتقال ارزش­ها آن‌چنان‌که بایسته است صورت نگیرد نظم تحصیلی نیز به‌تبع کاهش خواهد یافت.

نظم اقتصادی به ‌عنوان یکی از ابعاد انضباط اجتماعی است. طبق نظر مارکس، نظم اقتصادی نقش تعیین ‌کننده‌ای در برقراری انضباط اجتماعی در جامعه را دارد.

در این بررسی جامعه‌پذیری فرآیند مستمر یادگیری است که به ‌موجب آن افراد ضمن آشنا شدن با نظام اجتماعی از طریق کسب اطلاعات و تجربیات به وظایف، حقوق و نقش­های خود در جامعه پی می­برند. جامعه‌پذیری فرد را به آموختن و رعایت هنجارها و قوانین، ارزش­ها، مهارت­ها و الگوی فکر و عمل (بلوغ اجتماعی) قادر می­سازد. به‌زعم پارسونز کانون اصلی فرآیند جامعه‌پذیری در فرآیند نهادی شدن فرهنگ جامعه­ای است­که فرد درآن متولد می­شود و براین است­که جنبه­های قاطع فرهنگ برای این منظور الگوهای ارزشی جامعه‌اند.

با توجه به این­که درتحقیق حاضر میزان جامعه‌پذیری دانش­آموزان مورد مطالعه پایین­تر از حد متوسط و کمتر از حد انتظار است و با تحقیقات انجام‌ شده همسو نیست، در بیان پایین بودن این مقدار می­توان گفت که این امکان در وهله اول ممکن است ناشی از تفاوت در جامعه آماری باشد و نیز ممکن است به این دلیل باشد که عواملی­که در جامعه‌پذیری افراد نقش دارند نتوانسته­اند آن‌چنان‌که باید و شاید هنجارها و ارزش­های جامعه را به دانش­آموزان منتقل کنند. با توجه به این­که یکی از عوامل جامعه‌پذیری خانواده است ممکن است کوچک­تر شدن بُعد خانواده، توجه بیش حد به فرزندان و انجام امورات فرزندان توسط والدین، فرزندسالاری در خانواده­ها و ... باعث شود دانش­آموزان در حد انتظار جامعه‌پذیر نشوند.

هم­چنین علاوه برعامل فوق می­توان به نقش رسانه­های جمعی نیز درجامعه‌پذیری اشاره کرد. باتوجه به رواج ماهواره دراکثر خانواده­ها و تماشای دانش­آموزان به این رسانه­ها، ممکن است رفته‌رفته از فرهنگ جامعه دور شده و با فرهنگ‌های دیگر همخوانی بیشتری می­یابند و دچار نوعی تضاد شوند که این امر در جامعه­پذیری­شان تاثیر دارد. هم­چنین با توجه به گسترش وسایل ارتباط‌جمعی دیگری چون اینترنت و گوشی­های موبایل و بازی­های موبایلی و رواج استفاده از این وسایل در بین دانش­آموزان ممکن است در گسترش روحیه فرد­گرایی دانش­آموزان و در نهایت جامعه‌پذیری آنان نقش داشته باشد. از سویی با توجه به این­که جامعه در حال گذر است به قول گیدنز می­توان بی­نظمی­های موجود را در این گذر به مدرنیته دانست.

درمجموع می­توان دلایل پایین بودن انضباط اجتماعی را چنین برشمرد: درحال­گذر بودن جامعه، جامعه‌­- پذیری افراد جامعه، مسئله انتقال ارزش­های جامعه، کوچک شدن بُعد خانواده­ها، توجه بیش حد به فرزندان، انجام امورات فرزندان توسط والدین، فرزند­سالاری در خانواده­ها، ورود لوازم و تجهیزات ارتباط‌جمعی و مجازی در بین خانواده­ها، عدم رعایت قوانین در جامعه توسط والدین و ... را دخیل دانست. 

 

پیشنهادها

با توجه به نتایج حاصل از تحقیق که میانگین جامعه­پذیری و انضباط اجتماعی در تمام ابعادشان کمتر از حد متوسط است. این مسئله با توجه اهمیت و مسئله­آفرین بودنش و این­که این قشر آینده‌ساز جامعه و پدران و مادران نسل بعد خواهند بود، لزوم توجه ویژه و برنامه­ریزی­های مختلف در جهت توجه و توسعه مباحث مربوط به جامعه­پذیری، انضباط اجتماعی و هم­چنین سازمان‌دهی و سفارش تحقیقات مختلف در خصوص ریشه­یابی و ارائه راهکارهای علمی و سنجیده توسط مسئولین ذی‌ربط را می­طلبد؛ بنابراین به مسئولین نهادهای مختلف­مانند صدا وسیما، نیروهای انتظامی، آموزش ‌و پرورش و دیگر نهادهای مسئول پیشنهاد می­شود با بررسی دقیق و ریشه‌یابی به اعمال سیاست‌های فرهنگی– اجتماعی بر اساس نتایج حاصل از تحقیقات علمی دقیق که در رابطه با جامعه­پذیری، انضباط اجتماعی و ابعادشان انجام‌ شده است در جهت افزایش میزان نظم­پذیری و جامعه­پذیری در بین مردم علی­الخصوص کودکان و نوجوانان را فراهم نموده، بدین طریق زمینه­های اجتماعی و پیش‌شرط افزایش جامعه­پذیری و نیز انضباط اجتماعی را براساس نظریه­ها و مباحث مطرح‌شده درخصوص یافته­های تجربی تحقیق را درجامعه فراهم آورند. هم­چنین با آگاهی بخشی به خانواده‌ها و آموزش دادن به خانواده­ها در خصوص نحوه رفتار با کودکان و نوجوانان از طریق نهادهای آموزش ‌و پرورش و صدا و سیما در جهت افزایش جامعه‌پذیری، نظم‌پذیری و پیشگیری ابتلا به جرم و بزه گام بردارند.

منابع

بابااوغلی، م. (1385). جامعه‌پذیری دختران و پسران. تهران www.rasekhon.com.

تیموری­نژاد، م؛ و دیگری. (1392). بررسی رابطه رفتار شهروندی با نظم اجتماعی در بین دانش­آموزان مدارس دخترانه متوسطه شهرکرد. فصلنامه دانش انتظامی چهار محال و بختیاری. سال اول، شماره دوم، صص 19-2.

چلبی، م. (1375). جامعه‌شناسی نظم. تهران: نشر نی. چاپ اول.

دهخدا، ع. (1377). مقدمه لغت‌نامه دهخدا. تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. جلد سوم.  

ذوالفقاری زعفرانی، ر؛ و دیگری. (1389). بررسی تاثیر نهاد خانواده و مدرسه بر جامعه­پذیری دانش­آموزان مقطع متوسطه رودهن. فصلنامه پژوهش اجتماعی. دوره سوم، شماره هشتم، صص 164-147.

رابرتسون، ی. (1373). درآمدی بر جامعه: با تاکید بر نظریه­های کارکردگرایی، ستیز، کنش­متقابل نمادی. ترجمه: ح، بهروان. تهران: آستان قدس رضوی موسسه چاپ و انتشار.

رسول­زاده طباطبایى، ک؛ و دیگری. (1389). عنوان بررسى رابطه میان عوامل شخصیتی و میزان انضباط اجتماعی با توجه به پایبندی مذهبی. نشریه مطالعات امنیت اجتماعی. دوره جدید شماره 23، صص 189-164.

سلیمی، ح. (1382). تاثیر رفتار معلم بر نظم­پذیری دانش­آموزان در مدرسه. نشریه نوآوری­های آموزش. شماره 6، صص 108- 95.

علاقه­بند، ع. (1384). جامعه‌شناسی آموزش‌ و پرورش. تهران: نشر روان.

فخرایی، س. (1375). نقش خانواده در وجدان کاری، انضباط اجتماعی و انضباط اقتصادی. نشریه تربیت. شماره 114، صص 10- 5.

گوتمن، م. (1380). نظم­آموزی به کودکان. ترجمه: م، قراچه­داغی. تهران: انتشارات پیک بهار.

معین­فر، س. (1388). بررسی نقش عوامل جامعه­شناختی موثر بر جامعه‌پذیری دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه­های شهر ارومیه در سال 1388. پایان­نامه کارشناسی­ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی تبریز.

نوید­نیا، م. (1385). گفتمانی پیرامون امنیت. فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی. شماره چهارم و پنجم.

ورسلی، پ. (1378). نظم اجتماعی در نظریه‌های جامعه‌شناسی. ترجمه: س، معیدفر. تهران: موسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان. چاپ اول.   

Diciplinary problems in secondry education: A Sample of amasya, ahmetuston & Eres, Figen. (2009). World conference education since 2009. P.p: 1716 –1721.

Eunjung Kim, YuqingGuo, ChinkangKoh, Kevin C. Cain. (2010). Korean Immigrant Discipline and Children's Social Competence and Behavior Problems. Journal of Pediatric Nursing. V. 25, Issue 6, December 2010, P.p: 490 – 499.

Sebahattin Devecioglu HasanSahan, Mustafa Yildiz, Murat Tekin, HaticeSim. (2012). Examination of socialization levels of university students engaging in individual and team sports. Procedia - Social and Behavioral Sciences 46 (2012), P.p: 33– 326.

 

 

 

 

 



[1]. کارشناسی­ارشد جامعه­شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز– ایران.

[2]. استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی؛ تبریز- ایران  (نویسنده مسئول).

1. Emile Durkheim

[4]. Talcott Parsons

1. Karl Heinrich Marx

2. Gorge Herbert Mead

3. Charles Horton Cooley

1. Cocran

بابااوغلی، م. (1385). جامعه‌پذیری دختران و پسران. تهران www.rasekhon.com.

تیموری­نژاد، م؛ و دیگری. (1392). بررسی رابطه رفتار شهروندی با نظم اجتماعی در بین دانش­آموزان مدارس دخترانه متوسطه شهرکرد. فصلنامه دانش انتظامی چهار محال و بختیاری. سال اول، شماره دوم، صص 19-2.

چلبی، م. (1375). جامعه‌شناسی نظم. تهران: نشر نی. چاپ اول.

دهخدا، ع. (1377). مقدمه لغت‌نامه دهخدا. تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. جلد سوم.  

ذوالفقاری زعفرانی، ر؛ و دیگری. (1389). بررسی تاثیر نهاد خانواده و مدرسه بر جامعه­پذیری دانش­آموزان مقطع متوسطه رودهن. فصلنامه پژوهش اجتماعی. دوره سوم، شماره هشتم، صص 164-147.

رابرتسون، ی. (1373). درآمدی بر جامعه: با تاکید بر نظریه­های کارکردگرایی، ستیز، کنش­متقابل نمادی. ترجمه: ح، بهروان. تهران: آستان قدس رضوی موسسه چاپ و انتشار.

رسول­زاده طباطبایى، ک؛ و دیگری. (1389). عنوان بررسى رابطه میان عوامل شخصیتی و میزان انضباط اجتماعی با توجه به پایبندی مذهبی. نشریه مطالعات امنیت اجتماعی. دوره جدید شماره 23، صص 189-164.

سلیمی، ح. (1382). تاثیر رفتار معلم بر نظم­پذیری دانش­آموزان در مدرسه. نشریه نوآوری­های آموزش. شماره 6، صص 108- 95.

علاقه­بند، ع. (1384). جامعه‌شناسی آموزش‌ و پرورش. تهران: نشر روان.

فخرایی، س. (1375). نقش خانواده در وجدان کاری، انضباط اجتماعی و انضباط اقتصادی. نشریه تربیت. شماره 114، صص 10- 5.

گوتمن، م. (1380). نظم­آموزی به کودکان. ترجمه: م، قراچه­داغی. تهران: انتشارات پیک بهار.

معین­فر، س. (1388). بررسی نقش عوامل جامعه­شناختی موثر بر جامعه‌پذیری دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه­های شهر ارومیه در سال 1388. پایان­نامه کارشناسی­ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی تبریز.

نوید­نیا، م. (1385). گفتمانی پیرامون امنیت. فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی. شماره چهارم و پنجم.

ورسلی، پ. (1378). نظم اجتماعی در نظریه‌های جامعه‌شناسی. ترجمه: س، معیدفر. تهران: موسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان. چاپ اول.   

Diciplinary problems in secondry education: A Sample of amasya, ahmetuston & Eres, Figen. (2009). World conference education since 2009. P.p: 1716 –1721.

Eunjung Kim, YuqingGuo, ChinkangKoh, Kevin C. Cain. (2010). Korean Immigrant Discipline and Children's Social Competence and Behavior Problems. Journal of Pediatric Nursing. V. 25, Issue 6, December 2010, P.p: 490 – 499.

Sebahattin Devecioglu HasanSahan, Mustafa Yildiz, Murat Tekin, HaticeSim. (2012). Examination of socialization levels of university students engaging in individual and team sports. Procedia - Social and Behavioral Sciences 46 (2012), P.p: 33– 326.