بررسی تاثیر فضاهای عمومی شهری و فضای مجازی در شکل‌گیری افکار عمومی جامعه

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز (نویسنده مسئول).

2 عضو هیات علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، گروه مطالعات خانواده؛ تبریز- ایران

3 کارشناسی ارشد معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز.

چکیده

اشاعه تکنولوژی اطلاعاتی­مدرن درتمام جوامع جهانی برشیوه زندگی روزمره تاثیرگذاربوده و الگوهای رفتاری جامعه و فضاهای شهری نیز متاثر از این اشاعه سریع است. این تاثیرپذیری صرفاً در محیط­های فیزیکی و محسوس اطراف نیست، بلکه جامعه ازهر دو محیط فزیکی ومجازی تاثیر می­پذیرد. پاسخگویی به نیازهای اجتماعی انسان وتأمین فرصت­های لازم در زمینه­ی کسب تجارب­اجتماعی وی، مستلزم وجود فضا و قرارگاه­هایی (رفتاری- کالبدی) است. فضای عمومی ظرفیتی عظیم در پاسخ به این جنبه از حیات انسان درجوامع شهری محسوب می­شود. از این­رو مقاله­ حاظر به بررسی فضاهای عمومی ونقش آن­ها در شکل­گیری افکارعمومی شهروندان می­پردازد. در تحقیق حاضر به اقتضای موضوع و با توجه به امکانات،­­ روش پیمایشی برای گردآوری اطلاعات مد نظر قرار گرفت. جامعه­ی آماری مورد مطالعه در این پژوهش شهرندان تبریزی می­باشندکه 300 نفربعنوان نمونه بصورت تصادفی­ساده­ ازمحلات مختلف انتخاب شدند. برای بررسی فرضیات­پژوهش ازآزمون­هایt-test، تحلیل­واریانس وضریب­همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغیره استفاده شده است. یافته­ها حاکی از ارتباط مثبت و معنی­دار تک تک متغیرهای اصلی تحقیق (سن، جنس، فضاهای عمومی، امکانات فضاهای عمومی و مجازی) با متغیرهای وابسته (میزان استفاده مردم از فضاهای عمومی شهری و مجازی، میزان امنیت شهروندان و پیدایش افکار عمومی) می­باشد.     

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the impact of urban public spaces and virtual spaces in the formation of public opinion

نویسندگان [English]

  • Behnam Ghasemzadeh 1
  • Samad Rasoulzadeh Aghdam 2
  • Kasra Rahbaripour 3
چکیده [English]

 
The spread of modern information technology influences daily lifestyle and behavioral patterns of community in all global societies, and urban spaces also affected by this rapid spread. This vulnerability not only exists on the surrounding physical and tangible environments but also the community is influenced by both physical and virtual environments. Responding to the human social needs and providing necessary opportunities for him to gain social experiences require spaces and settlements (behavioral-physical). Public space is considered as a great capacity in responding to this aspect of human life in urban societies. Hence, the present article investigates public spaces and their role on the formation of citizens' public thoughts. Due to the issue and facilities in this study, survey method is considered for gathering information. In this study, the statistical population is Tabriz citizens and the sample is 300 people who were randomly selected from different neighborhoods.  T-test, variance analysis and Pearson correlation coefficient and multivariate regression were used to examine research hypotheses. The findings indicate that there is a positive and significant relationship between each of the main variables in the study (age, sex, public spaces, facilities of public spaces and virtual spaces) and dependent variables (the rate of using urban public spaces and virtual spaces by people, the rate of citizens security and emergence of public opinion).

کلیدواژه‌ها [English]

  • public spaces
  • Urban Spaces
  • public opinion
  • Virtual space

«مطالعات جامعه‌شناسی»

سال سوم، شماره یازدهم، تابستان 1390

ص ص 35-21 

 

 

 

 

 

بررسی تاثیر فضاهای عمومی شهری و فضای مجازی
در شکل­گیری افکار عمومی جامعه

بهنام قاسم­زاده1

  صمد رسول­زاده­اقدم2

   کسری رهبری­پور3

تاریخ دریافت مقاله:2/4/1392       

تاریخ پذیرش نهایی مقاله:10/12/1392

چکیده

اشاعه تکنولوژی اطلاعاتی­مدرن درتمام جوامع جهانی برشیوه زندگی روزمره تاثیرگذاربوده و الگوهای رفتاری جامعه و فضاهای شهری نیز متاثر از این اشاعه سریع است. این تاثیرپذیری صرفاً در محیط­های فیزیکی و محسوس اطراف نیست، بلکه جامعه ازهر دو محیط فزیکی ومجازی تاثیر می­پذیرد. پاسخگویی به نیازهای اجتماعی انسان وتأمین فرصت­های لازم در زمینه­ی کسب تجارب­اجتماعی وی، مستلزم وجود فضا و قرارگاه­هایی (رفتاری- کالبدی) است. فضای عمومی ظرفیتی عظیم در پاسخ به این جنبه از حیات انسان درجوامع شهری محسوب می­شود. از این­رو مقاله­ حاظر به بررسی فضاهای عمومی ونقش آن­ها در شکل­گیری افکارعمومی شهروندان می­پردازد. در تحقیق حاضر به اقتضای موضوع و با توجه به امکانات،­­ روش پیمایشی برای گردآوری اطلاعات مد نظر قرار گرفت. جامعه­ی آماری مورد مطالعه در این پژوهش شهرندان تبریزی می­باشندکه 300 نفربعنوان نمونه بصورت تصادفی­ساده­ ازمحلات مختلف انتخاب شدند. برای بررسی فرضیات­پژوهش ازآزمون­هایt-test، تحلیل­واریانس وضریب­همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغیره استفاده شده است. یافته­ها حاکی از ارتباط مثبت و معنی­دار تک تک متغیرهای اصلی تحقیق (سن، جنس، فضاهای عمومی، امکانات فضاهای عمومی و مجازی) با متغیرهای وابسته (میزان استفاده مردم از فضاهای عمومی شهری و مجازی، میزان امنیت شهروندان و پیدایش افکار عمومی) می­باشد.     

    واژگان کلیدی: فضاهای عمومی، فضاهای شهری، افکار عمومی، فضای مجازی.

مقدمه

محیط شهری علاوه براسکان جمعیت وفعالیت­های اقتصادی شکل دهنده روابط اجتماعی و فرهنگی بشر نیز هستند(پورمحمدی و دیگری، 1392: 38). فضاهای عمومی عرضه ظهور وجه اجتماعی زندگی انسان در جامعه است(بصیری­مژدهی و  دیگری، 1389: 38). فضاهایی که مردم برای فعالیت­های فردی و جمعی به آن می­روند. این فضاها ممکن است شکل­ها و نام­های متفاوتی داشته باشد: پارک، میدان، بازارچه، کافه یا مرکز فرهنگی(کاشانی­جو، 1389). ممکن است تحت مالکیت عمومی یا خصوصی باشد. اما به هر حال به روی مردم باز است. این فضاها ممکن است به صورت برنامه­ریزی شده خلق شده باشند یا به صورت خودجوش و درنتیجه استفاده­ی مکرر مردم ازیک فضا برای یک فعالیت معین به وجود بیایند
(مدنی­پور، 1391). البته در تعریف فضاهای عمومی از منظر شهرسازان و جامعه­شناسان تفاوت­هایی وجود دارد. از منظر شهرسازی همه­ی فضاهای باز و در دسترس عموم نظیر خیابان و بازار از جمله فضاهای عمومی شهری تلقی می­شوند، صرف نظر از آن­که در آن چه روی می­دهد(مظفر و همکاران، 1392). اما از منظر اجتماعی تنها آن دسته از فضاهای باز شهری که کنش جمعی در آن ها رخ می­دهد یا اثرات اجتماعی قابل توجهی دارند. ازجمله استراحت وتجدید قوا، معاشرت و تعامل اجتماعی یاخبرگیری و اطلاع رسانی در زمره­ فضاهای عمومی بالفعل تلقی می­شود، به این اعتبار بسیاری ازفضاهای باز شهری تنها به صورت بالقوه، فضاهای عمومی محسوب می­شوند(تانکیس، 1388). فضاهای شهری بخشی از فضاهای باز و عمومی شهرها هستند که به نوعی تبلور ماهیت زندگی جمعی می­باشند، یعنی جایی که شهروندان در آن حضور دارند. فضای شهری صحنه­ای است ­که داستان زندگی جمعی در آن گشوده می­شود
(میرمقتدایی، 1388). فضایی است که به همه مردم اجازه می­دهدکه به آن دسترسی داشته باشند و در آن فعالیت کنند در این فضا فرصت آن وجود دارد که برخی مرزهای اجتماعی شکسته شوند و برخوردهای از پیش تدوین نیافته به وقوع بپیوندد و افراد در یک محیط اجتماعی جدید با هم اختلاط یابند. این فضا بایستی توسط سازمان عمومی اداره شود تا در جهت منافع عمومی باشد. با این حال فضاهای عمومی حاصل درجات مختلفی از عمومی بودن و خصوصی بودن هستند که دارای اهداف عملکردی و نمادین می­باشند(Mandeli, 2010). بنابراین شرط اساسی برای این ­که یک فضای ­عمومی فضای شهری تلقی شود، این است که در آن تعامل و تقابل اجتماعی صورت گیرد(رفیعیان و دیگری، 1384). کوهن معتقد است­که اصطلاح فضای عمومی مفهومی چند شاخه است­که از آن تعاریف زیاد و گاه متناقضی وجود دارد
(Kohn, 2004: 11-12). فضای شهری با تسهیل جریان شهروندی از طریق حس ­تعلق انسان به محیط (فضای ساخته شده ازجنبه کالبدی) و اجتماع (ازطریق تسهیل­کنش­های متقابل انسان­ها بایکدیگر) حیات مدنی را به ­کالبد شهر تزریق خواهد نمود(حبیبی، 1378). عملکرد اصلی فضای عمومی، فراهم ­سازی و بسترسازی حضور مردم می­باشد؛ لذا ابعاد اجتماعی وفرهنگی آن از جایگاه ویژه­ای برخوردار است(رفیعیان
و دیگری، 1388: 228؛ صادقی­فسایی و دیگری، 1391).

فضاهای مجازی

گسترش روزافزون استفاده از شبکه­ی جهانی اینترنت از جنبه­های گونان قابل بررسی و مطالعه است. بنابر نظر لوفبور سه مؤلفه­ی فضای طبیعی، ذهنی و اجتماعی برای شکل­دهی به فضای زیستی  ارتباطی مناسب، ضروری است(افروغ، 1377؛ پرهیزکار، 1389). فضای مجازی بعنوان یک فضای ارتباطی(هاتف، 1388) از این امر مستثنی نیست فضای مجازی به دلیل توان­مندی و امکانات بالقوه­ی خود در کشورهای توسعه یافته نقشی را به دست آوردکه آن را بدیل به فضای شهری تبدیل­کرد. نگاه به این فضا با رویکرد انسان­شناسی شهری علاوه بر ارائه­ی شناختی از آن و مختصات ویژه­اش می­تواند نسبت آن فضا را با فضاهای شهری نشان دهد. این نسبت از دو منظر قابل مطالعه است: الف) فضاهای پیشین یعنی فضاهای شهری که فرد پیش از ورود به فضای مجازی از آن استفاده می­کرده؛ ب) فضای پسین، یعنی فضای شهری­که پس از ورود فردبه فضای مجازی امکان استفاده یاتولید آن به وجود آمده است(صبوری­خسروشاهی و دیگری، 1392). درعین حال نشان دادن این­که آیافضای مجازی در وضعیت کنونی(دوران، 1381؛ عبداللهیان و دیگری، 1387) خود توانسته اساساً کارکرد یک فضای شهری را داشته باشد یا نه و این­که چنین کارکردی چه ویژگی­هایی دارد وچه افرادی با چه خصوصیاتی ازاین فضا به تعامل با دیگری می­پردازند می­تواند مورد بررسی قرار ­گیرد.

 

اهداف تحقیق

هدف کلی تحقیق

بررسی نقش فضاهای عمومی و شهری و مجازی در شکل­گیری افکار عمومی

اهداف جزئی

1. بررسی میزان استفاده مردم شهر از فضاهای عمومی برای کسب اطلاعات مختلف

2. بررسی میزان استفاده مردم شهر از فضاهای مجازی

3. بررسی میزان امنیت شهروندان از فضاهای عمومی و شهری

 

پیشینه­ تحقیق

جدول شماره (1): خلاصه­ای از پیشینه­ تحقیقات انجام شده

پژوهشگر

موضوع

نتایج منفی

نتایج مثبت

لیپتون 2003

فضاهای عمومی شهر

مرزهای نفوذناپذیر و انتشار اطلاعات غلط یا کلیشه­ای پیامدهای نامطلوبی به جای می­گذارد.

فضاهای عمومی به عنوان اتاق زندگی بیرونی و مرکز تفریح و فراغت بیرون از خانه

اتکینسون و بلندی، (2005)

اسمیت و  لاو (2005)

تنزل روابط اجتماعی شهری

از دست دادن فضاهای عمومی در شهر منجربه پیامدهای مهم اجتماعی خواهد شد.

فضاهای عمومی مرتبط است با عملکرد حدود فعالیت عمومی و زمینه­ی مشارکت مردم را فراهم می­آورد.

عصاریان (1385)

امنیت زنان در فضاهای شهری

مکان­های شهری محل وقوع اتفاقات شهری است. رشد سریع شهرها، تفاوت­های غیرمنصفانه بین دو جنس، بی­عدالتی، عدم احساس امنیت برای زنان را به وجود آورده است.

مدیریت شهری کارآمد با نگاه برابری­خواهانه به تمام شهروندان می­تواند به ایجاد تعادل و توازن  و امنیت شهر بینجامد.

سازمان ملی جوانان درباره امنیت روانی اجتماعی زنان (1385)

احساس امنیت و جداسازی فضاهای عمومی زنانه

هراس از حضور در ساعات آخر شب، ترس از تنها ماندن در مکان­هایی مانند پارک، ترس از رانندگان ماشین­های شخصی یا حرف زدن با مردان ناآشنا. جدایی زنان از عرصه­های عمومی و خصوصی و محدود شدن زنان به عرصه عمومی.

حضور روزافزون زنان در شهر و مشارکت آنان در فعالیت­های اجتماعی اقتصادی سیاسی و فرهنگی که احساس امنیت در محیط شهر و رفت و آمدهای شهری از مهم­ترین آن­هاست که باید مورد توجه برنامه­ریزان شهری قرار گیرد.

زنجانی­زاده (1380)

عدم حضور زنان در برنامه­ریزی شهری

شهروند در بهترین صورت خود فردی است سالم و جوان بدون هیچ مسأله­ای که می­خواهد تنها در خیابان جابه­جا شود. بنابراین تمام خدمات شهری برای تأمین نیازهای اوست. نگاه مردانه شهرباعث شده است اگر خدمات و امکاناتی نیز در زمینه­ حفظ امنیت شهروندان در نظر گرفته شده در حدی باشد که فقط برای یک مرد کافی است. همین مسأله باعث عدم امنیت بیشتر زنان گردیده است.

 

بن اچ بگدیکیان(1972)

برجسته­سازی وسایل ارتباط جمعی در پیدایش افکار عمومی

در برجسته­سازی به شهروندان القا می­شود که اولویت­های فکری آن­ها چه چیزهایی است و این تعیین اولویت تا حدودی تعیین اولویت افکار عمومی در جامعه نیز خواهد بود.

رسانه­ها نمی­توانندبه مردم بگویند چگونه بیندیشند. آن­ها می­گویند که به چه بیندیشند، آن­چه رسانه­ها گزارش می­دهند در دستور کار مردم قرار می­گیرد.

 


باتوجه به آن چه­که درادبیات نظری و پیشینه­ی تحقیق ذکرشده، مدل نظری تحقیق حاظر را می­توان به شکل زیر ترسیم نمود.

شکل شماره (1): مدل تحلیلی تحقیق

فرضیه­های تحقیق

1. بین جنس و میزان استفاده از فضاهای مجازی رابطه­ی معنی­داری وجود دارد.

2. فضاهای عمومی شهری در به وجود آمدن افکار عمومی نقش مؤثری دارد.

3. فضاهای مجازی در به وجود آمدن افکار عمومی نقش مؤثری دارد.

4. میزان امنیت با توجه به فضاهای عمومی و شهری متفاوت است.

 

روش تحقیق

درتحقیق حاضر به اقتضای موضوع و باتوجه به امکانات، روش پیمایشی[1] به منزله­ مناسب­ترین روش برای گردآوری اطلاعات مدنظر قرار گرفت. زیرا چهارچوب تئوریک وفرضیه­های تحقیق نیز، به کارگیری روش پیمایشی رابرای گردآوری وآنالیزداده­ها بیشتر امکان­پذیر می­سازد. درتحقیقات پیمایشی تکنیک‌های متعددی ازقبیل مصاحبه عمیق، ساخت­مند، مشاهده، تحلیل­محتوا جهت­گرد‌آوری داده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. اما پرسشنامه رایج‌ترین تکنیک مورداستفاده درتحقیق پیمایشی است. دراین تحقیق پرسشنامه ازترکیب یک­سری از گویه‌ها و به شکل طیف لیکرت بوده است. اعتبار استفاده شده در این تحقیق، اعتبار صوری است. برای بررسی آلفای کرونباخ پرسشنامه تحقیق حاضر ابتدا نمونه‌ای شامل 50 پرسشنامه دربین شهروندان شهر تبریزکه به صورت کاملاً تصادفی انتخاب شدند؛ پخش شد(پیش­آزمون)، سپس از طریق نرم‌افزار (spss) برای هرکدام از متغیرهای مستقل و متغیر وابسته، آلفای کرونباخ بدست آمد. پرسشنامه­های تحقیق پس از بازبینی و اطمینان از صحت روش گردآوری، کدگذاری شد و اطلاعات پرسشنامه در قالب کد به رایانه منتقل شدند اطلاعات پرسشنامه در نرم­افزار spss  در دو بخش پردازش شده­اند. جامعه­ی آماری، شهر تبریز و نمونه آماری که به شکل تصادفی ساده از محله­های مختلف شهر تبریز  به تعداد 300 نفر است.

 

یافته­های توصیفی

توصیف کلی وضعیت پاسخگویان

طبق نتایج به دست آمده از متغیر سن، 56 نفر (6/18 درصد) افراد در رده­ی سنی کمتر از 20 سال قرار دارند، 101 نفر (6/33 درصد) در رده­ی سنی 20 الی 30 سال قرار دارند، 53 نفر (5/17 درصد) افراد در رده­ی سنی بین 30 تا 40 سال و 20 نفر (9/19 درصد) پاسخ دهندگان در رده­ی سنی بالاتر از 40 سال قرار دارند. بیشترین فراوانی متعلق به رده­ی سنی 20 تا 30 سال می­باشد. نتایج مربوط به متغیر جنسیتی نشان می­دهد که 138 نفر (46 درصد) از پاسخگویان را مردان و 157 نفر (3/52 درصد) را زنان تشکیل می­دهند. بیشترین فراوانی را زنان تشکیل می­دهند. طبق نتایج به دست آمده از متغیر محل تولد پاسخ دهندگان، 219 نفر (73 درصد) درشهرها متولد شده­اند و 42 نفر(14 درصد) در روستاها متولد شده­اند. بر اساس یافته­های به دست آمده از متغیر مدت اقامت در محل سکونت پاسخگویان، 65 نفر (6/24 درصد) کمتر از 5 سال است ­که در این منطقه سکونت­دارند، 83 نفر (6/27 درصد) بین 8 تا 20 سال، 48 نفر (1/16 درصد) اعلام کرده­اند که بیشتر از 20 سال است که در این منطقه سکونت دارند. نتایج مربوط به متغیر وضع مالکیت منزل مسکونی پاسخ دهندگان نشان می­دهد که، 104 نفر (7/34 درصد) پاسخ دهندگان درمنزل ملکی (شخصی) خود زندگی می­کنند، 99 درصد (33 درصد) در منزل اجاره­ای و 71 نفر (7/13 درصد) در منزل پدری خود ساکن هستند. فضاهای عمومی، محلی برای تعاملات انسان­هاست و انسان­ها آزادانه می­توانند درمورد مسائل مختلف به بحث و گفتگو بپردازند، افراد دارای الگوهای رفتاری متفاوتی هستند وهرکدام عقاید و نظریه­های مختلفی دارند. معمولاً انسان­ها درفضاهای عمومی ­شهرنظیر کافه­ها، میادین و صف­های نانوایی، پارک­ها و محل کار و ... با یکدیگر ارتباط برقرار می­کنند و در این ارتباط راجع به مسائل مختلف با یکدیگر گفتگو می­کنند. که این بحث­ها باعث شکل­گیری افکار عمومی در بین مردم می­گردد. براساس نتایج به دست آمده از نوع بحث و گفتگو در فضاهای عمومی، 57 درصد پاسخگویان اظهار داشته­اند که مسائل خانوادگی (مشکلات فرزندان، زوجین و ...) را بیشتر در تجمع همسایگان و پارک­ها مطرح می­شود. 67 درصد پاسخگویان اعلام کرده­اندکه بحث­های مربوط به حوادث طبیعی (سیل و زلزله و ...) بیشتر در پارک­ها مطرح می­شود. 49 درصد از پاسخگویان اظهار داشته­اند که بحث­های مربوط به انتخابات، گرانی، مسکن ویارانه­ها درمحل کار بیشتر از هرمکان عمومی دیگر صورت می­گیرد. 38 درصد از پاسخگویان اظهار داشته­اند که بحث بیکاری جوانان در پارک­ها بیشتر از هر مکان دیگر مطرح می­شود. هم­چنین نتایج تحقیق حاظر نشان می­دهد، (58 درصد) استفاده کنندگان از فضاهای عمومی (ازقبیل پارک­ها، مراکز خرید و کافی شاپ) زنان می­باشد. و هم­چنین (63 درصد) استفاده­کنندگان از فضاهای مجازی (اینترنت، چت، بازی­های رایانه­ای) مردان می­باشند.

 

توصیف کلی متغیرهای اصلی تحقیق

درجدول شماره 4 نتایج توصیفی متغیرهای اصلی تحقیق ذکر شده است، که افراد درفضاهای عمومی و شهری و مجازی چه مقدار به بحث درباره­ی مسائل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی می­پردازند.

 

جدول شماره (2): نتایج توصیف متغیرهای اصلی

متغیر

بحث­های مطرح در فضاهای عمومی

مسائل اجتماعی

مسائل سیاسی

مسائل اقتصادی

فضاهای عمومی

47٪

25٪

43٪

فضاهای مجازی

39٪

32٪

19٪

 

نتایج فرضیه­های تحقیق

در تحقیق حاظر از آزمون­های t-test، تحلیل واریانس، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغیره استفاده گردیده است. که نتایج این تحلیل­ها درجدول شماره­ 3 ذکر گردیده است. نتایج این جدول حاکی از ارتباط مثبت ومعنی­دار تک­تک متغیرهای اصلی تحقیق (سن، جنس، فضاهای عمومی وفضاهای مجازی) با متغیرهای وابسته (میزان استفاده­ی مردم از فضاهای عمومی و شهری و مجازی، امنیت و پیدایش افکار عمومی) است.

جدول شماره (3): نتایج آزمون فرضیه­های تحقیق

 

فرضیه

متغیر مستقل

متغیر وابسته

نوع آزمون

مقدار آزمون

سطح معنی­داری

تأیید یا رد فرضیه

1

بین سن و میزان استفاده از فضاهای عمومی رابطه­ی معنی­داری وجود دارد.

سن

میزان استفاده از فضاهای عمومی

تحلیل واریانس

13.8

0.000

تأیید فرضیه

2

بین جنس و میزان استفاده از فضاهای عمومی رابطه­ی معنی­داری وجود دارد.

جنس

میزان استفاده از فضاهای عمومی

T-test

25

0.012

رد فرضیه

3

بین سن و میزان استفاده از فضاهای مجازی رابطه­ی معنی­داری وجود دارد.

سن

میزان استفاده از فضاهای مجازی

تحلیل واریانس

14.8

0.000

تأیید فرضیه

4

بین جنس و میزان استفاده از فضاهای­ مجازی رابطه­ی معنی­داری وجود دارد.

جنس

میزان استفاده از فضاهای مجازی

T-test

45

0.000

تأیید فرضیه

5

بین جنس و احساس امنیت در فضاهای عمومی رابطه­ی معنی­داری وجود دارد.

جنس

امنیت فضاهای عمومی

T-test

40

0.000

تأیید فرضیه

6

فضاهای عمومی و شهری در به وجود آمدن افکار عمومی نقش مؤثری دارد.

فضاهای عمومی وشهری

پیدایش افکار عمومی

پیرسون

18.9

0.000

تأیید فرضیه

7

فضاهای مجازی در به وجود آمدن افکار عمومی نقش مؤثری دارد.

فضاهای مجازی

پیدایش افکار عمومی

پیرسون

26

0.000

تأیید فرضیه

8

بین فضاهای عمومی و شهری و امنیت رابطه­ی معنی­داری وجود دارد.

فضاهای عمومی وشهری

امنیت

پیرسون

0.274

0.000

تأیید فرضیه

 

سطح معنی­داری به دست آمده ازمتغیرهای سن و میزان استفاده ازفضاهای عمومی (0.000) نشان دهنده وجود رابطه­ی معنی­دار می­باشد. جوانان به خصوص دختران از فضاهای عمومی (کافی نت،کافی شاپ­ها، سینما) بیشتر از سایر افراد استفاده می­کنند. درصد استفاده­ی افراد میانسال از پارک­ها بیشتر از سایر افراد می­باشد. بین جنسیت ومیزان استفاده ازفضاهای عمومی رابطه­ی معنی­دار مشاهده نشد و نشان می­دهدکه زنان و مردان به نسبت یکسانی ازفضاهای عمومی و شهری استفاده می­کنند. سطح معنی­داری به دست آمده ازسن، جنسیت و میزان استفاده ازفضاهای مجازی (0.000) نشان دهنده­ رابطه­ی معنی­دار است. جوانان و بخصوص پسران بیشتر ازفضاهای مجازی (چت، اینترنت، موبایل و بازی­های کامپیوتری) استفاده می­کنند. نتایج متغیرهای سن، جنسیت ومیزان رضایت ازامکانات فضاهای عمومی باسطح معنی­داری (0.000) نشان دهنده­ی وجود رابطه­ی معنی­دار بین متغیرها می­باشد. افراد جوان و به خصوص قشر زنان از امکانات فضاهای عمومی نارضایتی بیشتری دارند. هرچه میزان امکانات فضاهای عمومی بیشتر باشد افراد میزان رضایت بیشتری خواهند داشت و برعکس. فضاهای عمومی بیشتر مختص مردان ساخته شده است و زنان در هنگام تردد در سطح شهرها، اغلب احساس ناامنی بیشتری نسبت به مردان دارند. پل­های زیرگذر ترسناک و وحشتناک هستند، پیاده­روها ناهموارند و دربرخی نقاط بسیارباریک، فاصله پل­ها روی جوی آب در برخی خیابان­های شهربسیار زیاد است و پریدن از روی جوی­های عریض تنها برای کفش­های ورزشی جوانان مناسب است و نه زنان. درمجموع می­توان­ گفت­که درفضاهای شهری تناسبات مبلمان­شهری، کف­پوش­ها، نورپردازی­ها، طراحی مسیرهای­پیاده، امنیت­فضاها، رنگ وطراحی فضاها غالباً با رویکرد مردانه طراحی شده­ است و تفاوت­های انسانی، حسی و رفتاری زنان درطراحی فضاهای ­شهری کمتر مورد توجه بوده است. سطح معنی­داری 2 متغیر فضاهای عمومی و شهری و پیدایش افکار عمومی (0.000) نشان­دهنده­ وجود رابطه­ معنی­دار بین دو متغیر می­باشد. افراد درفضاهای عمومی آزادانه می­توانند درمورد مسائل مختلف به بحث و گفتگو بپردازند. معمولاً انسان­ها درفضاهای عمومی ­شهر نظیر (کافه­ها، میادین، صف­های نانوایی، پارک­ها و ...) با یکدیگر ارتباط برقرار می­کنند و همین برقراری ارتباط باعث به وجود آمدن کنش متقابل و شکل­گیری افکار عمومی در مردم می­شود. با توجه به سطح معنی­داری متغیر فضاهای مجازی و نقش آن در به وجود آمدن افکار عمومی نشان دهنده­ وجود رابطه­ی معنی­دار بین دو متغیر می­باشد. فضای مجازی یک فضای تعاملی و ارتباطی است که این امکان را فراهم می­کند که افراد بتوانند بایکدیگر ارتباط برقرارکنند. اینترنت وماهواره علاوه بر محدودیت­هایی­که دارد این امکان را فراهم ساخته که افراد بتوانند علایق خود را دنبال کرده و دیگرانی که فضاهای فکری و ذهنی مشترکی دارند ارتباط برقرار کنند.

 

نتایج آزمون­های رگرسیون چند متغیره

برای بررسی تأثیر متغیرهای مستقل (فضاهای عمومی وفضاهای مجازی) برمتغیرهای وابسته (میزان استفاده، میزان رضایت شهروندان، میزان امنیت و پیدایش افکار عمومی)، از آزمون رگرسیون چند متغیره استفاده شد. نتایج آزمون رگرسیون چند متغیره در جداول زیر می­آید.

جدول شماره (4): نتایج آزمون تحلیل رگرسیون فضاهای عمومی و میزان استفاده

 

 

 

 

فضاهای عمومی

 

 

Beta

سطح معنی­داری

R2

پارک­ها و فضاهای سبز

0.40

0.000

 

 

0.67

 

کافه­ها و قهوه­خانه­ها

0.16

0.000

سینما

0.9

0.000

کافی نت

0.23

0.000

کلوپ و باشگاه

0.12

0.000

بازارچه و مراکز خرید

0.25

0.000

کافی شاپ

0.18

0.000

با انجام تحلیل رگرسیون چند متغیره بین متغیر وابسته (میزان استفاده) ومتغیرهای مستقل تحقیق (فضاهای عمومی)، که نتایج آن درجدول 4 نشان داده شده است به این نتیجه می­رسیم که مقدار ضریب تعیین (R2) نشان می­دهد که متغیرهای مستقل ذکر شده روی هم رفته به میزان 67 درصد از تغییرات میزان استفاده­ی شهروندان از فضاهای عمومی را تبیین می­کند، یعنی به 67 درصد از میزان استفاده­ی شهروندان از فضاهای عمومی ذکر شده اشاره دارد. هم­چنین نتایج این جدول حاکی از آن است که میزان استفاده­ شهروندان ازپارک­ها 40 درصد، قهوه­­خانه­ها 16 درصد، سینما 9 درصد، کافی­نت 23 درصد، کلوپ و باشگاه 12 درصد، بازارچه ومراکز خرید 25 درصد و کافی شاپ 18 درصد می­باشد. این ارقام با توجه به سطح معنی­داری بدست آمده به لحاظ آماری معنی­دارمی­باشد. این­نتایج نشان می­دهدکه باافزایش کیفیت و بهبود فضاهای عمومی میزان استفاده­ شهروندان از این فضاها بیشتر خواهد شد.

                                    جدول شماره (5):  نتایج آزمون تحلیل رگرسیون فضاهای مجازی و میزان استفاده

 

 

 

 

فضاهای مجازی

میزان استفاده

متغیر

Beta

سطح معنی­داری

R2

اینترنت

0.36

0.000

 

0.59

 

چت

0.15

0.000

بازی­های رایانه­ای

0.17

0.000

ماهواره

0.46

0.000

موبایل

0.68

0.000

 

با انجام تحلیل رگرسیون چند متغیره بین متغیر وابسته (میزان استفاده ) و متغیرهای مستقل تحقیق (فضاهای مجازی)، که نتایج آن درجدول 5 نشان داده شده است به این نتیجه می­رسیم که مقدار ضریب تعیین (R2) نشان می­دهدکه متغیرهای مستقل ذکرشده روی­هم رفته به­میزان 59 درصد ازتغییرات میزان استفاده­ی شهروندان ازفضاهای مجازی را تبیین ­می­کند، یعنی به 59 درصد از میزان استفاده­ شهروندان از فضاهای مجازی ذکر شده اشاره دارد. هم­چنین نتایج این جدول حاکی از آن است که میزان استفاده­ شهروندان ازاینترنت 36 درصد، چت 15 درصد، بازی­های رایانه­ای 17 درصد، ماهواره 46 درصد و موبایل 68 درصد می­باشد. این ارقام با توجه به سطح معنی­داری به دست آمده به لحاظ آماری معنی­دار می­باشد. این نتایج نشان می­دهدکه مردم به خاطر محدودیت­هایی که درفضاهای عمومی دارند، علاوه بر فضاهای عمومی و روابط چهره به چهره با دیگرانی­که فضای فکری و ذهنی مشترکی دارند ارتباط برقرار می­کنند.

 

                                                      جدول شماره (6): نتایج آزمون تحلیل رگرسیون فضاهای عمومی و شهری و میزان امنیت

    

میزان امنیت

متغیر

Beta

سطح معنی­داری

R2

پارک­هاوفضاهای سبز

0.32

0.000

 

 

0.40

 

کافه­ها و قهوه خانه­ها

0.12

0.000

سینما

0.17

0.000

کافی نت

0.10

0.000

کلوپ و باشگاه

0.17

0.1

بازارچه و مراکز خرید

0.28

0.01

کافی شاپ

0.25

0.000

 

نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره بین متغیر وابسته (میزان امنیت) و متغیرهای مستقل (فضاهای عمومی)، که نتایج آن در جدول شماره­ 6 آورده شده است به این نتیجه می­رسیم­­­­­­­­­ که مقدار ضریب تعیین (R2) نشان می­دهد که متغیرهای مستقل ذکر شده روی هم رفته به میزان 40 درصد از تغییرات میزان امنیت فضاهای­عمومی را تبیین می­کند، یعنی به 40 درصد ازمیزان امنیت فضاهای عمومی­ذکرشده اشاره دارد. هم­چنین نتایج این جدول حاکی از آن است که میزان امنیت شهروندان در پارک­ها 32 درصد، قهوه خانه­ها 12 درصد، سینما 17 درصد، کافی نت 10 درصد، کلوپ و باشگاه 17 درصد، بازارچه و مراکز خرید 28 درصد و کافی شاپ 25 درصد می­باشد. این ارقام با توجه به سطح معنی­داری به دست آمده به غیر از (کلوپ­ها و باشگاه­ها و مراکز خرید) به لحاظ آماری معنی­دار می­باشد. این نتایج نشان می­دهد که با افزایش امنیت فضاهای عمومی و شهری میزان احساس امنیت شهروندان از این فضاها نیز بیشتر خواهد شد.

 

 

                                    جدول شماره (7): نتایج آزمون تحلیل رگرسیون فضاهای عمومی و نوع پیدایش افکار عمومی

 

 

فضاهای عمومی

افکار عمومی (مسائل اجتماعی)

متغیر

Beta

سطح معنی­داری

R2

پارک­ها و فضاهای سبز

0.47

0.000

 

0.47

کافه­ها و قهوه خانه­ها

0.14

0.000

صف­های نانوایی

0.31

0.000

تجمع همسایگان

0.46

0.000

 

نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره بین متغیر وابسته (مسائل اجتماعی) و متغیرهای مستقل (فضاهای عمومی و شهری)، که نتایج آن درجدول شماره 7 آورده شده است به این نتیجه می­رسیم­که مقدار ضریب تعیین (R2) نشان می­دهد که متغیرهای مستقل ذکر شده روی هم رفته به میزان 47 درصد از تغییرات فضاهای عمومی را تبیین می­کند، یعنی به 47 درصد از بحث­ها و مسائل اجتماعی در فضاهای عمومی و شهری اشاره دارد. هم­چنین نتایج این جدول حاکی از آن است که مسائل اجتماعی مطرح در پارک­ها 47 درصد، کافه­ها و قهوه­خانه­ها 14 درصد، صف­های نانوایی 31 درصد وتجمع همسایگان 46 درصدمی­باشد. این ارقام با توجه به سطح معنی­داری به دست آمده به لحاظ آماری معنی­دار می­باشد. این نتایج نشان می­دهد که مردم درفضاهای عمومی ذکر شده بیشتر درمورد مسائل ومشکلات اجتماعی صحبت می­کنند.

 

جدول شماره (8): نتایج آزمون تحلیل رگرسیون فضاهای عمومی و نوع پیدایش افکار عمومی

 

 

فضاهای عمومی

افکار عمومی (مسائل اقتصادی)

متغیر

Beta

سطح معنی­داری

R2

پارک­ها و فضاهای سبز

0.22

0.000

 

0.43

کافه­ها و قهوه خانه­ها

0.18

0.000

صف­های نانوایی

0.42

0.000

تجمع همسایگان

0.52

0.000

 

نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره بین متغیر وابسته (مسائل اقتصادی) و متغیرهای مستقل (فضاهای عمومی و شهری)، که نتایج آن درجدول شماره­ 8 آورده شده است به این نتیجه می­رسیم­که مقدار ضریب تعیین (R2) نشان می­دهد که متغیرهای مستقل ذکر شده روی هم رفته به میزان 43 درصد از تغییرات فضاهای عمومی را تبیین می­کند، یعنی به 47 درصد از بحث­ها و مسائل اقتصادی در فضاهای عمومی و شهری اشاره دارد.­ هم­چنین نتایج این جدول حاکی از آن است که بحث­های مربوط به مسائل اقتصادی درپارک­ها 22 درصد،کافه­ها و قهوه خانه­ها 18 درصد، صف­های نانوایی 42 درصد و تجمع همسایگان 52 درصد می­باشد. این ارقام با توجه به سطح معنی­داری به دست آمده به لحاظ آماری معنی­دار می­باشد. این نتایج نشان می­دهد که مردم در فضاهای عمومی (صف­های نانوایی و تجمع همسایگان) بیشتر در مورد مسائل و مشکلات اجتماعی صحبت می­کنند.

 

جدول شماره (9): نتایج آزمون تحلیل رگرسیون فضاهای عمومی و نوع پیدایش افکار عمومی

 

 

فضاهای عمومی

افکار عمومی (مسائل سیاسی)

متغیر

Beta

سطح معنی­داری

R2

پارک­ها و فضاهای سبز

0.12

0.01

 

0.25

کافه­ها و قهوه خانه­ها

0.15

0.18

صف­های نانوایی

0.10

0.5

تجمع همسایگان

0.19

0.12

 

نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره بین متغیر وابسته (مسائل سیاسی) و متغیرهای مستقل (فضاهای عمومی و شهری)، که نتایج آن درجدول شماره­ 9 آورده شده است به این نتیجه می­رسیم­که مقدار ضریب تعیین (R2) نشان می­دهد که متغیرهای مستقل ذکر شده روی هم رفته به میزان 25 درصد از تغییرات فضاهای عمومی را تبیین­می­کند، یعنی به 25 درصد ازبحث­ها و مسائل سیاسی مطرح درفضاهای عمومی و شهری اشاره دارد. هم­چنین نتایج این جدول حاکی از آن است که بحث­های مربوط به مسائل سیاسی در پارک­ها 12 درصد، کافه­ها و قهوه خانه­ها 15 درصد، صف­های نانوایی 10 درصد و تجمع همسایگان   19 درصد می­باشد. این ارقام با توجه به سطح معنی­داری بدست آمده به لحاظ آماری معنی­دار نمی­باشد. این نتایج نشان می­دهدکه مردم درفضاهای عمومی ازصحبت کردن در مورد مسائل سیاسی اجتناب می­کنند.

جدول شماره (10):  نتایج آزمون تحلیل رگرسیون فضاهای عمومی و شهری و پیدایش افکار عمومی

 

 

 

فضاهای عمومی

پیدایش افکار عمومی

متغیر

Beta

سطح معنی­داری

R2

پارک­ها و فضاهای سبز

0.24

0.000

 

0.48

کافه­ها و قهوه خانه­ها

0.17

0.000

صف­های نانوایی

0.23

0.000

تجمع همسایگان

0.38

0.000

 

نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره بین متغیر وابسته (پیدایش افکار عمومی) و متغیرهای مستقل (فضاهای عمومی)، که نتایج آن در جدول شماره­ی 10 آورده شده است به این نتیجه می­رسیم که مقدار ضریب تعیین (R2) نشان می­دهد که متغیرهای مستقل ذکر شده روی هم رفته به میزان 48 درصد از تغییرات پیدایش افکار عمومی را تبیین می­کند، یعنی به 48 درصد از افکار عمومی در فضاهای عمومی ذکرشده شکل می­گیرد. هم­چنین نتایج این جدول حاکی از آن است که پیدایش افکار عمومی در پارک­ها 23 درصد، قهوه خانه­ها 17 درصد، صف­های نانوایی 23 درصد وتجمع همسایگان 38 درصد می­باشد. این ارقام با توجه به سطح معنی­داری به دست آمده به لحاظ آماری معنی­دار می­باشد. این نتایج نشان می­دهد که مردم بیشتر در تجمع همسایگان در مورد مسائل مختلف با یکدیگر صحبت می­کنند که باعث شکل­گیری افکار عمومی می­گردد.

 

جدول شماره (11): نتایج آزمون تحلیل رگرسیون فضاهای مجازی و پیدایش افکار عمومی

 

 

 

فضاهای مجازی

پیدایش افکار عمومی

متغیر

Beta

سطح معنی­داری

R2

اینترنت

0.49

0.000

 

0.53

چت

0.14

0.14

ماهواره

0.39

0.000

 

نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره بین متغیر وابسته (پیدایش افکارعمومی) و متغیرهای مستقل (فضاهای مجازی)، که نتایج آن در جدول شماره 11 آورده شده است به این نتیجه می­رسیم که مقدار ضریب تعیین (R2) نشان می­دهد که متغیرهای مستقل ذکر شده روی هم رفته به میزان 53 درصد از تغییرات پیدایش افکار عمومی را تبیین می­کند، یعنی  53 درصد از افکار عمومی در فضاهای مجازی ذکر شده شکل می­گیرد. هم­چنین نتایج این جدول حاکی از آن است ­که نقش اینترنت در پیدایش افکار عمومی 49 درصد، چت 14 درصد و نقش ماهواره در پیدایش افکار عمومی 39 درصد می­باشد. این ارقام با توجه به سطح معنی­داری بدست آمده (به غیر از شاخص چت) به لحاظ آماری معنی­دار می­باشد. این نتایج نشان می­دهد که اینترنت و ماهواره نقش مؤثری می­تواند در شکل­گیری افکار عمومی داشته باشد.

 

    تحلیل مسیر

برای تحلیل و بررسی کل مدل، از روش تحلیل مسیر استفاده شد. در این روش، ضمن تعیین درستی یا نادرستی مدل نظری تحقیق، وزن هر یک از متغیرها نیز در تبیین متغیر وابسته تعیین می­گردد. متغیر فضاهای عمومی شهری و مجازی رابطه و تأثیر مستقیم بر شکل­گیری افکار عمومی، رضایت شهروندان، امنیت شهروندان دارد.

فضاهای عمومی و شهری

شکل­گیری افکار عمومی

48٪

53٪

فضاهای مجازی

 

 

 

 

 

 

شکل شماره (2): مدل تحلیل مسیر

  

 

 نتیجه­گیری

    این مقاله در صدد آن بود تا کیفیت فضاهای عمومی و شهری و مجازی را در پیدایش افکار عمومی و هم­چنین میزان امنیت و رضایت شهروندان از این فضاها مورد مطالعه قرار دهد. فضای عمومی شهر که درآن تعامل و تقابل اجتماعی میان افراد از قشرها، سنین و نژادهای مختلف صورت می­گیرد. به عبارت دیگر فضای عمومی، فضایی است­که ما با دیگری و دیگران اشتراک داریم. جامعه شکوفا وسالم نیاز به چنین فضاهایی دارد که در جهت آسایش و رفاه گروه­های مختلف عمل نموده و رفتارهای مطلوب را تشویق و رفتارهای ناشایست را ازخود دور کند. از دیدگاه برنامه­ریزان شهری، فضاهای عمومی، نقش­های زیادی درجامعه شهری دارند از جمله: ارزش اقتصادی فضاهای عمومی، نقش آن­ها در شکل­دهی به شخصیت کودکان وجوانان، سلامت فیزیکی و روانی، کاهش جرم وجنایت، ایجاد تنوع و سر زندگی درجامعه شهری، ایجاد تحرک در درون فضاهای شهری و غیره. نقش اصلی و حیاتی فضاهای عمومی شهر، فراهم آوردن امکاناتی برای تسهیل روابط انسان­ها با یکدیگر است. در نبود چنین فضایی در شهرهای ماست ­که مفهوم شهروندی هنوز برای جامعه­شهری یک مفهوم مبهم و نامأنوس است. چرا­ که مردم عادت کرده­اندکه در نبود فضاهای عمومی، آزادی را فقط درچارچوب خانه­های خود و به قولی همان "چهاردیواری اختیاری" ببینند. نتیجه آن شهروندانی خنثی و بی­تفاوت است­که هیچ عکس­العملی نسبت به سرنوشت شهر و جامعه خود ندارند. هرچه­ قدر امکانات فضاهای عمومی در مناطق مسکونی و فضاهای عمومی بهتر باشد و استفاده کنندگان از فضاهای عمومی احساس امنیت بیشتری کنند و باعث افزایش مشارکت آنان در فضاهای عمومی خواهد شد. طبق نتایج به دست آمده از نقش فضاهای عمومی و مجازی درشکل­گیری افکار عمومی و با توجه به سطح معنی­داری متغیرها (0.000) نشان دهنده­ وجود رابطه­ی معنی­دار بین دو متغیر می­باشد. افراد در فضاهای عمومی آزادانه می­توانند در مورد مسائل مختلف به بحث و گفتگو بپردازند. معمولاً انسان­ها در فضاهای عمومی شهر نظیر (کافه­ها، میادین، صف­های نانوایی، پارک­ها و ...) با یکدیگر ارتباط برقرار می­کنند و همین برقراری ارتباط باعث به وجود آمدن کنش متقابل وشکل­گیری افکار عمومی درمردم می­شود و هم­چنین فضای مجازی یک فضای تعاملی وارتباطی است­که این امکان را فراهم می­کندکه افراد بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. اینترنت و ماهواره علاوه برمحدودیت­هایی­که دارد این امکان را فراهم ساخته که افراد بتوانند علایق خود را دنبال کرده و دیگرانی که فضاهای فکری و ذهنی مشترکی دارند ارتباط برقرارکنند. فضای مجازی به دلیل از بین بردن مسافت امکانات جدیدی را در اختیار افراد می­گذارد. به دلیل در دسترس بودن همیشگی این فضا و عدم نیاز به تحرک و جابه­جایی در آن برای رسیدن به فضاهای دلخواه، فضای مجازی نوعی فضای شهری محسوب می­شود در عین حال به دلیل کمبودهای خاص خود و نیاز افراد به وجه مادی یک رابطه­ی انسانی پس از برقرار شدن ارتباط بین افراد و حاصل شدن شناخت اولیه، زمینه­ی لازم را برای ملاقات در فضای واقعی، در فضای شهری آماده می­سازد.

منابع

افروغ، ع. (1377). فضا و نابرابری اجتماعی: الگویی برای جدایی­گزینی فضایی و پیامدهای آن. تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس. چاپ اول.

بصیری­مژدهی، ر؛ و دیگری. (1389). فضای عمومی، ماهیتی پیچیده و چند مفهومی؛ پیشنهادی چند وجهی برای گونه­بندی فضاهای عمومی. مجله منظر. شماره 77، خرداد، صص 41-38.

تانکیس، ف. (1388). فضا، شهر و نظریه اجتماعی؛ مناسبت­های اجتماعی و شکل­های شهری. ترجمه: حمیدرضا پارسی و دیگری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چاپ اول.

پاکزاد، ج. (1385). مبانی نظری و فرآیند طراحی شهری. تهران: انتشارات وزارت مسکن و شهرسازی. چاپ اول.

پورمحمدی، م؛ و دیگری. (1392). ارزیابی و تحلیل فضاهای عمومی شهری با استفاده از مدل تاپسیس (مطالعه موردی: شهر تبریز). مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای. سال پنجم، شماره هفدهم، تابستان، صص 53-37.

پوراحمد، ا؛ و دیگران. (1392). امنیت شهری؛ فضاهای عمومی بررسی و سنجش سطح امنیت پارک های شهری در منطقه 2 شهر قم. پژوهش­های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی. سال دوم، شماره پیاپی 5، شماره اول، بهار و تابستان، صص 24-1.

پرهیزکار، ا؛ و دیگران. (1389). سهم فضای مجازی از فضای خدمات شهری تهران و تاثیر خصوصیات شهروندان در میزان استفاده از خدمات فضای مجازی؛ مورد مطالعه منطقه شش شهرداری تهران. مدرس علوم انسانی- برنامه­ریزی و آمایش فضا. دوره چهاردهم، شماره 3، پاییز، صص 35-21.

چرمایف،  س؛ و دیگری. (1353). عرصه‌های زندگی خصوصی و زندگی جمعی، به جانب یک معماری انسانی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

حبیبی، م. (1378)، جامعه مدنی و حیات شهری. نشریه هنرهای زیبا، شماره 7، صص 31-21.

دانشپور، ع؛ و دیگری. (1386). فضاهای عمومی و عوامل موثر بر حیات جمعی. مجله باغ نظر. شماره 7، بهار و تابستان، صص 28-19.

دوران، ب. (1381). تاثیر فضای سایبرنتیک بر هویت اجتماعی. رساله­ی دکتری جامعه­شناسی دانشگاه تربیت مدرس تهران.

رفیعیان، م؛ و دیگری. (1384). فضاهای عمومی شهری؛ بازنگری و ارزیابی کیفی. نشریه هنرهای زیبا. شماره 23، پاییز، صص 42-35.

رفیعیان، م؛ و دیگری. (1388). بررسی شاخص­ها و معیارهای موثر بر رضایت­مندی شهروندان از فضاهای عمومی شهری. فصلنامه راهبرد. شماره 53، صص 248-277.

صادقی­فسایی، س؛ ودیگری. (1391). ارزیابی پیامدهای اجتماعی برنامه­های پیشگیری از جرم در فضاهای عمومی شهری. فصلنامه مسائل اجتماعی ایران. سال سوم، شماره دوم، زمستان، صص 118-93.

صبوری­خسروشاهی، ح؛ و دیگری. (1392). فضای مجازی و هویت جهانی؛ مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی. فصلنامه­ی مطالعات راهبردی جهانی شدن. دوره 4، شماره 10، بهار، 28-1.

راست­بین، س؛ و دیگران. (1391). رابطه همبستگی بین کیفیت­های محیطی و تداوم حیات شهری در عرصه­های عمومی؛ نمونه موردی: جلفای اصفهان. مجله باغ نظر. سال نهم، شماره 21، تابستان، صص 46-35.

فرین­مهر، ر؛ و دیگری. (1391). بررسی تاثیرات شهر الکترونیک بر ساختار کالبدی شهر؛ نمونه مورد مطالعه فردیس کرج. معماری و شهرسازی آرمانشهر. شماره 9، پاییز و زمستان، صص 385-373.

کاشانی­جو، خ. (1389). بازشناخت رویکردهای نظری به فضاهای عمومی شهری. نشریه هویت شهر. سال چهارم، شماره6، بهار و تابستان، صص 106-95.

عبداللهیان، ح؛ و دیگری. (1387). خود و اظهار خود در فضای مجازی: مطالعه­ی موردی کاربران سایت کلوب دات کام. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات. سال چهارم، شماره 13، زمستان، صص 30-11.

هاتف، م. (1388). چالش­ها و چشم­اندازهای امنیت در فضای مجازی. دو فصلنامه توسعه انسانی پلیس. سال ششم، شماره 22، فروردین و اردیبهشت، صص 117-93.

مدنی­پور، ع. (1391). فضاهای عمومی و خصوصی شهر. ترجمه: فرشاد نوریان. تهران: انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران. چاپ سوم.

مدنی­پور، ع. (1379). طراحی فضای شهری. ترجمه: فرهاد مرتضایی. تهران: انتشارات شرکت پردازش و برنامه­ریزی شهری.

مظفر، ف؛ و دیگران. (1392). رویکردهای معاصر در پژوهش­های محیطی فضاهای باز شهری. فصلنامه آمایش محیط. شماره 21، صص 110-89.

میرمقتدایی، م. (1388). معیارهای سنجش امکان شکل­گیری، ثبت و انتقال خاطرات جمعی در شهر. نشریه هنرهای زیبا. شماره 37، صص 16-5.

Atkinson, R. & Blandy, S. (2005). Introduction: internationalperspectives on the new enclavism and the riseof gated communities.

Alizadeh, H. (2007). Changes conceptions of women’s public space in the Kurdish city. Cities, Vol. 24, No. 6, p. 410–421.

Ardalan, N. (1980). Places of public gathering. In Places of Public.

Baulkwill, A. (2002). Lots of conviviality. The Garden, September 2002, pp: 693-697.

Carmona, M. & Others. (2003). Places Urban Spaces. Architectural Press, Amesterdam & Others.

Cullen, G. (1961). The concise Townscape. Architectural Press, London.

Cohen, J., & Arato, A. (1992). Political theory and civil society. Cambridge: MIT Press.

Gathering in Islam, L Safran (ed.), and pp. 5–16. Aga Khan Award forArchitecture. Philadelphia.

Gehl, J. (1987). Life between Building. Translated by J. Koch, NewYork.

Gosling, D. (1996). Gordon Cullen: Vision of Design. Academy Editions, Britain.

Halprin, L. (1972). Cities. the MIT Press, Massachusetts.

Hillier, B. (1996). Space is the Machine. Cambridge University Press, Cambridge.

Hagelskamp, C. (2003). Please touch: How Aachen’s public art adds to its public life. Project for Public Space Newsletter, September 2003.

Hajer, M. and Arnold, R. (2001). In search of new public Domail: Rotterdam, NAI publisher.

Kirby, A. (2008). The production of private space and its implications for urban social relations. Political Geography 27 .74-95

Kostof, S. (1992). The City Assembled: The Elements of Urban Form through History. Thames and Hudson, London.

Kohn, M. (2004). Brave New Neighbourhoods: The Privatization of Public Space, London, Routledge.

Speiregen, P. (1960). The Architecture of Towns and Cities. the American Institute of Architecture.

Jacobs, J. (1993). Tod und Lebengrober Amerikanischer Stadte. Verlage uhlstein GmbH, Frankfurt.

Lipton, S. (2003). The value of public space :How high quality parks and public spaces create economic, social and environmental value.

Mandeli, K. N. (2010). Promoting public space governance in Jeddah. Saudi Arabia. Cities, 27: 443-455.



1. کارشناسی ارشد معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز (نویسنده مسئول).

E- mail: behnam.ghasemzadeh@yahoo.com

2. عضو هیات علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، گروه مطالعات خانواده؛ تبریز- ایران.

3. کارشناسی ارشد معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز.

1. Survey Research

افروغ، ع. (1377). فضا و نابرابری اجتماعی: الگویی برای جدایی­گزینی فضایی و پیامدهای آن. تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس. چاپ اول.

بصیری­مژدهی، ر؛ و دیگری. (1389). فضای عمومی، ماهیتی پیچیده و چند مفهومی؛ پیشنهادی چند وجهی برای گونه­بندی فضاهای عمومی. مجله منظر. شماره 77، خرداد، صص 41-38.

تانکیس، ف. (1388). فضا، شهر و نظریه اجتماعی؛ مناسبت­های اجتماعی و شکل­های شهری. ترجمه: حمیدرضا پارسی و دیگری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چاپ اول.

پاکزاد، ج. (1385). مبانی نظری و فرآیند طراحی شهری. تهران: انتشارات وزارت مسکن و شهرسازی. چاپ اول.

پورمحمدی، م؛ و دیگری. (1392). ارزیابی و تحلیل فضاهای عمومی شهری با استفاده از مدل تاپسیس (مطالعه موردی: شهر تبریز). مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای. سال پنجم، شماره هفدهم، تابستان، صص 53-37.

پوراحمد، ا؛ و دیگران. (1392). امنیت شهری؛ فضاهای عمومی بررسی و سنجش سطح امنیت پارک های شهری در منطقه 2 شهر قم. پژوهش­های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی. سال دوم، شماره پیاپی 5، شماره اول، بهار و تابستان، صص 24-1.

پرهیزکار، ا؛ و دیگران. (1389). سهم فضای مجازی از فضای خدمات شهری تهران و تاثیر خصوصیات شهروندان در میزان استفاده از خدمات فضای مجازی؛ مورد مطالعه منطقه شش شهرداری تهران. مدرس علوم انسانی- برنامه­ریزی و آمایش فضا. دوره چهاردهم، شماره 3، پاییز، صص 35-21.

چرمایف،  س؛ و دیگری. (1353). عرصه‌های زندگی خصوصی و زندگی جمعی، به جانب یک معماری انسانی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

حبیبی، م. (1378)، جامعه مدنی و حیات شهری. نشریه هنرهای زیبا، شماره 7، صص 31-21.

دانشپور، ع؛ و دیگری. (1386). فضاهای عمومی و عوامل موثر بر حیات جمعی. مجله باغ نظر. شماره 7، بهار و تابستان، صص 28-19.

دوران، ب. (1381). تاثیر فضای سایبرنتیک بر هویت اجتماعی. رساله­ی دکتری جامعه­شناسی دانشگاه تربیت مدرس تهران.

رفیعیان، م؛ و دیگری. (1384). فضاهای عمومی شهری؛ بازنگری و ارزیابی کیفی. نشریه هنرهای زیبا. شماره 23، پاییز، صص 42-35.

رفیعیان، م؛ و دیگری. (1388). بررسی شاخص­ها و معیارهای موثر بر رضایت­مندی شهروندان از فضاهای عمومی شهری. فصلنامه راهبرد. شماره 53، صص 248-277.

صادقی­فسایی، س؛ ودیگری. (1391). ارزیابی پیامدهای اجتماعی برنامه­های پیشگیری از جرم در فضاهای عمومی شهری. فصلنامه مسائل اجتماعی ایران. سال سوم، شماره دوم، زمستان، صص 118-93.

صبوری­خسروشاهی، ح؛ و دیگری. (1392). فضای مجازی و هویت جهانی؛ مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی. فصلنامه­ی مطالعات راهبردی جهانی شدن. دوره 4، شماره 10، بهار، 28-1.

راست­بین، س؛ و دیگران. (1391). رابطه همبستگی بین کیفیت­های محیطی و تداوم حیات شهری در عرصه­های عمومی؛ نمونه موردی: جلفای اصفهان. مجله باغ نظر. سال نهم، شماره 21، تابستان، صص 46-35.

فرین­مهر، ر؛ و دیگری. (1391). بررسی تاثیرات شهر الکترونیک بر ساختار کالبدی شهر؛ نمونه مورد مطالعه فردیس کرج. معماری و شهرسازی آرمانشهر. شماره 9، پاییز و زمستان، صص 385-373.

کاشانی­جو، خ. (1389). بازشناخت رویکردهای نظری به فضاهای عمومی شهری. نشریه هویت شهر. سال چهارم، شماره6، بهار و تابستان، صص 106-95.

عبداللهیان، ح؛ و دیگری. (1387). خود و اظهار خود در فضای مجازی: مطالعه­ی موردی کاربران سایت کلوب دات کام. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات. سال چهارم، شماره 13، زمستان، صص 30-11.

هاتف، م. (1388). چالش­ها و چشم­اندازهای امنیت در فضای مجازی. دو فصلنامه توسعه انسانی پلیس. سال ششم، شماره 22، فروردین و اردیبهشت، صص 117-93.

مدنی­پور، ع. (1391). فضاهای عمومی و خصوصی شهر. ترجمه: فرشاد نوریان. تهران: انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران. چاپ سوم.

مدنی­پور، ع. (1379). طراحی فضای شهری. ترجمه: فرهاد مرتضایی. تهران: انتشارات شرکت پردازش و برنامه­ریزی شهری.

مظفر، ف؛ و دیگران. (1392). رویکردهای معاصر در پژوهش­های محیطی فضاهای باز شهری. فصلنامه آمایش محیط. شماره 21، صص 110-89.

میرمقتدایی، م. (1388). معیارهای سنجش امکان شکل­گیری، ثبت و انتقال خاطرات جمعی در شهر. نشریه هنرهای زیبا. شماره 37، صص 16-5.

Atkinson, R. & Blandy, S. (2005). Introduction: internationalperspectives on the new enclavism and the riseof gated communities.

Alizadeh, H. (2007). Changes conceptions of women’s public space in the Kurdish city. Cities, Vol. 24, No. 6, p. 410–421.

Ardalan, N. (1980). Places of public gathering. In Places of Public.

Baulkwill, A. (2002). Lots of conviviality. The Garden, September 2002, pp: 693-697.

Carmona, M. & Others. (2003). Places Urban Spaces. Architectural Press, Amesterdam & Others.

Cullen, G. (1961). The concise Townscape. Architectural Press, London.

Cohen, J., & Arato, A. (1992). Political theory and civil society. Cambridge: MIT Press.

Gathering in Islam, L Safran (ed.), and pp. 5–16. Aga Khan Award forArchitecture. Philadelphia.

Gehl, J. (1987). Life between Building. Translated by J. Koch, NewYork.

Gosling, D. (1996). Gordon Cullen: Vision of Design. Academy Editions, Britain.

Halprin, L. (1972). Cities. the MIT Press, Massachusetts.

Hillier, B. (1996). Space is the Machine. Cambridge University Press, Cambridge.

Hagelskamp, C. (2003). Please touch: How Aachen’s public art adds to its public life. Project for Public Space Newsletter, September 2003.

Hajer, M. and Arnold, R. (2001). In search of new public Domail: Rotterdam, NAI publisher.

Kirby, A. (2008). The production of private space and its implications for urban social relations. Political Geography 27 .74-95

Kostof, S. (1992). The City Assembled: The Elements of Urban Form through History. Thames and Hudson, London.

Kohn, M. (2004). Brave New Neighbourhoods: The Privatization of Public Space, London, Routledge.

Speiregen, P. (1960). The Architecture of Towns and Cities. the American Institute of Architecture.

Jacobs, J. (1993). Tod und Lebengrober Amerikanischer Stadte. Verlage uhlstein GmbH, Frankfurt.

Lipton, S. (2003). The value of public space :How high quality parks and public spaces create economic, social and environmental value.

Mandeli, K. N. (2010). Promoting public space governance in Jeddah. Saudi Arabia. Cities, 27: 443-455.